پژوهشی در انواع فنون ‌بافت دست‌بافته‌های قشقایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اراک، دانشکده هنر، گروه فرش

2 هیات علمی دانشکده معماری دانشگاه کاشان

چکیده

دست‌بافته‌های عشایری و به‌طور ویژه قشقایی، مهم‌ترین هنر تجسمی ایشان است. اصالت این بافته‌ها متشکل از هویت زیباشناختی(طرح و نقش و رنگ‌بندی) و فن‌شناختی(فنون‌بافت، رنگرزی) است. بخش مهمی از چهره‌سازی و هویت‌بخشی دست‌بافته‌های ایل‌ها و عشایر مختلف کشور، بر عهده‌ی فنون‌بافت است. دست‌بافته‌های قشقایی دارای انواع متنوعی از فنون بافت است که بخش اعظمی از آن‌ها، کاربرد خود را از دست داده‌است و یا کم‌رنگ شده‌است. مقاله حاضر یک تحقیق کاملاً میدانی و در ارتباط با توصیف، تحلیل، طبقه‌بندی و معرفی انواع فنون‌بافت در بین ایل و عشایر قشقایی است. فن ‌بافت مهم-ترین عنصر در نظام‌بافندگی است که عامل اصلی در بافتن یک دست‌بافته و آفرینش نقش و طرح است. چه این‌که بدون فن-بافت و چگونگی رفتار تار، پود و پُرز، بافته‌ای به‌وجود نمی‌آید. یافته‌های تحقیق حاضر چنین است : دست‌بافته‌های قشقایی براساس فن و ساختار بافت، به پنج طبقه پُرزدار، پودنما، تارنما، سوزنی و تلفیقی تقسیم می‌شوند. فنون رایج و معمول در نظام بافندگی قشقایی شامل لول‌بافت(نیم و تمام لول)، تخت‌بافت(تخت پودشُل و تخت پود سفت)، پیچ‌بافت و تلفیقی(ترکیبی از فنون یاد شده) است. از دست‌بافته‌های پُرزدار می‌توان به قالی و گبه و پودنماها(تخت پول شُل)‌ به گلیم و چرخ و تارنماها(تخت پود سفت) به جاجیم، پلاس، اُیی، ششه‌درمه، جاجیم مرکب‌بافی و سوزنی‌ها به دوره‌چین(وارونه‌پیچ) و رند(جاجیم‌گل و سیباما) و تلفیقی(پُرزدار، تخت‌بافت و پیچ‌بافت) به ترکمن‌نقش(قالی‌بُری) و گَچمه.

کلیدواژه‌ها


 
-  پرهام، سیروس. (1371)، دست‌بافته‌های عشایری و روستائی فارس، ج 1 و 2، تهران: انشارات امیرکبیر.
-  چیت‌سازیان، امیرحسین و آیت‌الهی، حبیب‌الله. (1384)، طبیعت‌گرایی و زیبایی‌شناسی فرش ایران، دو فصل‌نامه علمی پژوهشی گلجام، شماره 1: 31-16.
-  حاج‌محمد حسینی، همایون و آیت‌اللهی، حبیب‌الله. (1384)، زیبایی‌شناسی فرش‌های روستائی ایران، دو فصلنامه علمی پژوهشی گلجام، ش 1: 61-94.
-رحمانی، اشکان و آشوری، محمدتقی. (1385)، بررسی تکنیک بافت دست‌بافته‌های عشایر فارس بافته‌های منسوخ شده، دو فصلنامه علمی پژوهشی گلجام، انجمن علمی فرش ایران، شماره 4 و 5: 85-75.
-  کیانی، منوچهر. (1377)، کوچ با عشق شقایق، شیراز: انتشارات کیان نشر.
-  وولف، هانس. (1372)، صنایع دستی کهن ایران، ترجمه: سیروس ابراهیم زاد، تهران: انتشارات آموزش و انقلاب اسلامی.
-  هال، آلستر و ویووسکا، خوزه لوچویک. (1377)، گلیم: تاریخچه، طرح، بافت و شناسایی، ترجمه: شیرین همایونفر و نیلوفر اُلفت شایان، تهران: نشر کارنگ.
-  اربابی، بیژن. (1390)، مرمت قالی و زیرانداز، تهران: انتشارات دانشگاه هنر.