Identification of Wooden Decorative Arrays in the Paintings of Tahmasbi’s Shahnameh

Document Type : Research Paper

Authors

1 Department of Art, Faculty of Art & Architecture, , Shiraz University, Shiraz. Iran,

2 Department of Art Research, Faculty of Art,, Science & Arts University, Yazd, Iran

Abstract
Wood, as one of the principal materials in Iranian applied arts, has survived in relatively few authentic historical examples due to its vulnerability to environmental factors; consequently, many wooden works from various periods are no longer extant. Beyond their formal, aesthetic, and thematic dimensions, Iranian paintings can serve as valuable documentary sources for identifying and describing the cultural and social contexts of their time. This study seeks to present a clearer account of the formal and technical characteristics of wood arts in the Safavid period through analysis of the illustrations of the Shahnameh of Shah Tahmasp. The research follows a descriptive–analytical approach, with data collected through library research and fieldwork, including observation sheets and interviews. The sample comprises 26 illustrations in which wooden elements are depicted and suitable for technical and formal analysis. The findings show that the most elaborate and diverse wooden decorations appear in royal and courtly settings, revealing a direct relationship between spatial status and degree of ornamentation. Among the techniques, girih-chini (openwork and solid), carving, and carved–inlaid work are most frequent, while shamsa, hexagonal, and khata’i arabesque motifs recur more than other patterns.

Keywords

Subjects

ـ آژند، یعقوب. (1384)، مکتب نگارگری تبریز و (قزوین و مشهد)، چاپ اول، تهران: فرهنگستان هنر
ـ امامی، کریم. (1376)، » داستان بازگشت یک شاهنامه نفیس»، فصلنامه هنر، شماره 29: 214 ـ 197.
ـ انصاری، مجتبی و صالح، الهام. (1391)، «بررسی تطبیقی نگارگری مکتب دوم تبریز و باغ ایرانی در دوره تیموری و صفوی»، نگره، شماره 22:24 ـ 5.
ـ پوپ، آرتر آیم، اکرمن، فیلیس. (1387)، سیری در هنر ایران (از پیش از تاریخ تا امروز)، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
ـ ترکمن، ثمین و ارمغان، مریم. (1403)، » مطالعه تطبیقی ویژگی‌های معماری در نگارگری سلطان محمد و میرمصور از کاخ‌های بازنمایی شده در شاهنامة طهماسبی»، نگره، شماره 71: 169 ـ 155.
ـ تهرانی، فرهاد؛ فتح الله پور، مائده و قاسمی، زهرا. (1392)، «بررسی تطبیقی نحوه آفرینش فضاهای معماری در آثار نگارگری حمام»، نگره، شماره 26: 72 ـ 61.
ـ حسینی راد، عبدالمجید. (1384)، شاهکارهای نگارگری ایران، تهران: موزه هنرهای معاصر
ـ حصوری، علی. (1376) فرش بر مینیاتور. تهران: فرهنگان.
ـ جانی پور، بهروز؛ محمدی، نیلوفر و رضایی میرقاید، گلشن. (1399)، «همگرایی معماری ایرانی با هنر نگارگری»، باغ نظر، شماره 17: 92 ـ 81.
ـ چمن، حمیدرضا. (1381)، حفاظت و مرمت نقاشی رنگ و روغن بر روی چوب، پایان‌نامه کارشناسی مرمت آثار تاریخی، دانشکده مرمت، اصفهان: دانشگاه هنر.
ـ خیری، سیروس. (1386)، معماری و تزیینات ستاوندهای چوبی دوره صفویه در آذربایجان، جلد 2، تبریز: مهد آزادی.
ـ سودآور، ابوالعلا. (1380)، هنر دربار ایران، مترجم ناهید محمد شمیرانی، تهران: نشر کارنگ.
ـ سلطان‌زاده، حسین. (1387)، فضاهای معماری و شهری در نگارگری ایرانی، تهران: انتشارات چهارطاق.
ـ شاد قزوینی، پریسا. (1382)، «بررسی پالت رنگ در ۵ نگاره از نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب»، جلوه هنر، شماره 23: 23 ـ 14.
شیرازی، علی‌اصغر و شادلو، داوود. (1388)، «بررسی فرش‌های بازتاب یافته در شاهنامة بایسنقری»، گلجام، شماره ۱۴: 4۹-29.
ـ شیلا، بلر و بلوم، جاناتان. (1387)، هنر و معماری اسلامی، ترجمه دکتر یعقوب آژند، چاپ هفتم، تهران: انتشارات سمت.
ـ صدیقیان، حسین و شراهی، اسماعیل. (1402)، «پژوهش تحلیلی مِحجَر یا صندوق قبرهای چوبی دوره صفویه در استان مرکزی»، هنرهای کاربردی، شماره 3: 22 ـ 5.
ـ فصیحی نیا، سانار و شاهسوارانی، وحید. (1392)، «جایگاه فرش در نگارگری ایران»، پژوهش هنر، شماره ۲: ۱34-129.
ـ فغفوری، رباب و بلخاری قهی، حسین. (1394)، «نمود معماری صفوی در نگارگری مکتب دوم تبریز»، همایش بین‌المللی نوآوری و تحقیق در هنر و علوم اسلامی.
ـ قاسمی، حمیده. (1388)، «شاهنامه شاه طهماسب: شیوه صفحه‌آرایی»، کتاب ماه هنر، شماره ۱۳۳: ۶.
ـ کاشانی ایلخچی، ژیلا و بابایی فلاح، هادی. (1402)، جایگاه بصری هنرهای چوبی در نگاره‌های شاهنامه بایسنقری، رهپویه هنرهای صناعی، شماره 3: 48 ـ 31.
ـ کیانمهر، قباد، انصاری؛ مجتبی، طاووسی محمد و آیت الهی، حبیب الله. (1382)، «ارزش‌های زیباشناسی منبت‌کاری ایران در دوران شاه طهماسب صفوی»، هنرهای زیبا، شماره 20: 88 ـ 79.
ـ مجابی، علی و فنایی، زهرا. (1389)، «صناعت دستریسی در نگارگری ایران سده نهم تا یازدهم»، گلجام، شماره 15: 148 ـ 127.
ـ مدهوشیان نژاد، محمد و شیشوانی، هاله. (1396)، «مطالعه ستون و سرستون‌های مقرنسکاری چوبی مسجد ملامعزالدین مراغه»، پژوهش هنر، شماره 14: 33-19.
ـ مقنی‌پور، مجید رضا و رحمانی، اشکان. (1398)، «پیشه‌نگاری در هنر ایران (بررسی پیشه‌های بازنمایی شده در نگاره پادشاهی جمشید از مجموعه شاهنامه بایسنقری)»، نگارینه هنر اسلامی، شماره 6: 150 ـ 142.
ـ ملکی گلندوز، مصطفی و محمدی، میر روح الله. (1391)، «بررسی ویژگی‌ها و زیبایی‌شناسی منبر مشکول، شاهکار هنرهای چوبی جهان اسلام»، نگره، شماره 23: 16-4.
ـ نجارپور، صمد. (1391)، «مطالعه تطبیقی نقوش فرش سده نخست عصر صفوی با نگارگری همان دوره»، گلجام، شماره 21: 97 ـ 77.
ـ نژاد ابراهیمی احد؛ عبداللهی فرد ابوالفضل و ساعدی فرشته. (1396)، «بررسی ویژگی‌های فنی- هنری و مضامین درهای چوبی دوره صفوی (مطالعه موردی در هفت‌رنگ و در گره بندی مشبک موزه آستان قدس رضوی)»، هنرهای صناعی اسلامی، شماره 2: ۲۴-۱۱.
ـ ولش، استوارت کری و همکاران. (1391)، اوج نگارگری، به کوشش سید کمال جاج سید جوادی، چاپ اول، تهران: پژوهشکده هنر
ـ وندشعاری، علی و سلیم پور، روح الله. (1400)، «گونه شناسی و طبقه‌بندی فرش‌های تصویرشده در نگاره‌های نسخه شاهنامه طهماسبی»، نگره، شماره 63: 111 ـ 95.