جغرافیای ایران مأمن مزارع مسکون تاریخی با ویژگیهای کالبدی و کارکردی ویژه است. این مجتمعهای زیستی کوچک دارای جمعیت ثابت و مستحدثات کالبدی وابسته به کشاورزی و سکونت بودند و از پیش از اسلام تا دوره زند و قاجار در مرکز ایران رشد کردند، توسعه یافتند و سپس در دوره پهلوی به حضیض رفتند. مسئله اصلی، نیاز به شناخت عمیقتر درباره ماهیت مزارع مسکون تاریخی است، زیرا تعداد زیادی از مزارع به انضمام بناهای وابسته به آنها در معرض نابودی قرار دارند. هدف تحقیق دستیابی به اطلاعات بیشتر درباره جایگاه مزارع در نظام زمانی- مکانی- فضایی ایران است و برای تدقیق موضوع از رهیافت تفسیرگرایی و راهبرد تفسیری تاریخی در قالب سندپژوهی و مطالعات میدانی استفاده میشود. پژوهش پیشرو نشان میدهد مزارع مسکون بهعنوان کوچکترین مجتمع زیستی در ذیلِ دیه یا روستا بهصورت مستقل یا تابعه قرار داشتند و بخشی از نظام زمانی- مکانی- فضایی در ایران محسوب میشدند. آنها دارای سه پهنه؛ کالبدی، کشتخوانی و عرفی بهعنوان محدودههای تأثیرگذار بودهاند. پهنه کالبدی و کشتخوانی معادلِ عرصه در یک مزرعه و پهنه عرفی معادلِ حریم در آن تلقی میشود. حفاظت از یک مزرعه مسکون ارتباط عمیقی با صیانتِ پویا از محدودههای تأثیرگذار یا پهنههای سهگانه دارد.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1368)، مرآهالبلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و میر هاشم محدث، ج 1 و 4، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
اعظم واقفی، سیدحسین. (1374)، میراث فرهنگی نطنز، آثار تاریخی، آداب، سنتها و تاریخ نطنز، ج 1، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
افشار، ایرج. (1374)، یادگارهای یزد، معرفی ابنیه تاریخی و آثار باستانی شهر یزد، ج 1 و 2، چاپ دوم، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
افضل الملک، غلامحسین خان. (1355)، «کتابچه تفصیل و حالات دارالایمان قم»، مجله فرهنگ ایرانزمین، 22: 67-150.
افضل الملک، غلامحسین خان. (1360)، سفرنامه خراسان و کرمان، به اهتمام قدرت الله روشنی، تهران: انتشارات توس.
امین لشکر، قهرمان. (1374)، روزنامه سفر خراسان به همراهی ناصرالدینشاه (1300)، به کوشش ایرج افشار و محمد رسول دریاگشت، تهران: انتشارات اساطیر.
پسندیده، محمود. (1394)، اسناد و موقوفات مدارس تاریخی حوزه علمیه مشهد، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
پیگولوسکایا، نیناویکتوروونا. (1367)، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ترجمه: ر.عنایتالله، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
توانگر مروستی، مجید. (1394)، قلعه روستاهای تاریخی منطقه هرات و مروست استان یزد، تهران: انتشارات سبحان نور.
حسینی یزدی، سیدرکنالدین. (1330)، جامع الخیرات، به کوشش ایرج افشار و محمدتقی دانشپژوه، تهران: انتشارات فرهنگ ایرانزمین.
حکمت یغمایی، عبدالکریم. (1369)، بر ساحل کویر نمک، تهران: انتشارات توس.
حموی بغدادی، یاقوت. (1380)، معجمالبلدان، ترجمه علینقی منزوی، تهران: انتشارات پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی کشور.
خیاط مقدم، میترا؛ ایرانی بهبهانی، هما و دارابی، حسن. (1396)، «باززندهسازی باغ نشاط شهر فیروزه بر اساس مستندات تاریخی و محیطی»، پژوهشهای باستانشناسی ایران، 7 (15)، 219-238.
راعی,حسین . (1401). بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی»ایران. دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 9(17), 221-248. doi: 10.22054/qjik.2023.71802.1349
MLA
راعی,حسین . "بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی»ایران", دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 9, 17, 1401, 221-248. doi: 10.22054/qjik.2023.71802.1349
HARVARD
راعی حسین. (1401). 'بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی»ایران', دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 9(17), pp. 221-248. doi: 10.22054/qjik.2023.71802.1349
CHICAGO
حسین راعی, "بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی»ایران," دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 9 17 (1401): 221-248, doi: 10.22054/qjik.2023.71802.1349
VANCOUVER
راعی حسین. بررسی جایگاه مزارع مسکون تاریخی در نظام «زمانی- مکانی- فضایی»ایران. 4ed2ec2ac6bbb81. 1401;9(17):221-248. doi: 10.22054/qjik.2023.71802.1349
