تِلار و گِسَن سِره؛ گونه‌های میراث شبانی در انگه رود نور

رودی, فاطمه; راعی, حسین; محمد مرادی, اصغر

doi:10.22054/qjik.2024.78721.1415

تِلار و گِسَن سِره؛ گونه‌های میراث شبانی در انگه رود نور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فاطمه رودی ¹

حسین راعی ²

اصغر محمد مرادی ³

¹ دانشجوی کارشناسی‌ارشد رشته حفاظت و مرمت میراث معماری، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران

² استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت

³ گروه مرمت دانشکده معماری شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران

https://doi.org/10.22054/qjik.2024.78721.1415

چکیده

تنوع اقلیمی در استان مازندران موجب شکل‌گیری فضاهای مرتبط با تولید و بهره‌برداری از دام با ویژگی‌های کالبدی و کارکردی متنوع شده است. گسن‌سره و تلار دو عنصر فضایی هستند که توسط جوامع محلی در کوهستان مازندران و در روستای انگه‌رود نور مورداستفاده قرارگرفته‌اند. مسئله تحقیق نیاز به مستندسازی ویژگی‌های معماری و فرهنگی این عناصر است. عواملی چون مهاجرت و تغییر نظام سنتی دامداری به صنعتی موجب شده است که این میراث بومی در حال زوال و فراموشی قرار گیرد. هدف از این مقاله معرفی میراث بومی مرتبط با دامداری است و روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تلار نوع بومی ساختارهای سنتی مرتبط با دام در فصل زمستان است و گسن‌سره نیز برای دوشیدن شیر گوسفندان و محصولات لبنی در تابستان مورداستفاده قرار می‌گیرد. هریک از آن‌ها دارای تنوع فضایی و معماری ویژه بر اساس عملکردشان هستند و دانش بومی مرتبط با سلامت دام، نظام اجتماعی ویژه و سنت‌های فرهنگی مرتبط با تولید محصول و خوراک محلی نیز در آن‌ها مستتر است. آن‌ها بخشی از میراث شبانی و کشاورزی ایران محسوب می‌شوند و ارتباط معناداری با معیشت جغرافیایی و توسعه پایدار دارند.

کلیدواژه‌ها

میراث کشاورزی

میراث شبانی

انگه‌رود

تلار

گسن‌سره

موضوعات

دانش بومی

اشرفی، جهانگیر. (1377)، واژه نامه بزرگ طبری، درج. اول، تهران: اندیشه پرداز و خانه سبز.
اشرفی، جهانگیر و شجاع کیوانی، جعفر. (1399). دانشنامه طبرستان و مازندران، جلد سوم، تهران: نشر نی.
محدث نوری، میرزا حسین. (1383)، تحقیقی در نام‌گذاری منطقه نور و بلده. تهران: نوید نور.
بارانی، حسین. (1382)، بررسی-الگوهای مکانی و زمانی چرا در البرز شرقی. کرج: دانشکده منابع طبیعی.
بارانی، حسین؛ مهرابی، علی‌اکبر؛ فرهادی، مرتضی و مقدم، محمدرضا. (1382)، بررسی الگوی مکانی و زمانی چرا در البرز شرقی. مجله منابع طبیعی ایران، جلد 56 شماره 1 و 2:122
بذرافشان، جواد و طالبی‌نژاد، مهرشاد. (1395)، اثرات دانش بومی بر توسعه دهستان میانکوه شرقی با تأکید بر اقتصاد دامداری. فصلنامه اقتصاد فضاوتوسعه روستایی، دوره ۵ شماره ۱۸: 165-187.
پاپلی یزدی، محمدحسین. (1401، زمستان). چوپان: روابط بین چوپان و مالکان در شمال خراسان. دوفصلنامه علمی دانش‌های بومی ایران، دوره نهم، شماره 18: 1-34
حسین‌زاده، عسگری. حیدری، قدرت الله. (1395). ارزیابی اثرات مسائل اجتماعی و اقتصادی بر انسجام اجتماعی عشایر (مطالعه موردی: عشایر ایل شاهسون دامنه‌های کوه سبلان). مرتع و آبخیزداری مجله منابع طبیعی ایران، دوره 69 شماره 4: 851-861.
حقیان، امین. حشمتی، غلامعلی. (1395). مطالعه نظام دامداری سنتی متکی به عرصه مرتع در جوامع روستایی در روستاهای هدف منطقه بلده نور استان مازندران. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، جلد سوم، شماره 4: 497-508.
حیدری، قدرت الله. حشمتی، غلامعلی. بارانی، حسینی. قربانی، جهانگیر. (1395). بررسی کارایی انرژی در گوسفند نژادزل تحت نظام دامداری سنتی متکی به مرتع (مطالعه موردی: بلده نور). پژوهش‌های تولیدات دامی، سال هفتم، شماره 13: 117.
حیدری، قدرت الله و بارانی، حسین. (1388). نقش ثروت اجتماعی بر مشارکت در اجرای طرح‌های پاستوریزه سازی بر اساس دیدگاه متقاضیان آن‌ها (مطالعه موردی مرتع بلده). مجله مرتع، دوره 3 شماره 1: 137-121
داوودی، محمود. بای، ناصر. ابراهیمی، امید. (1392). طبقه‌بندی اقلیمی استان مازندران بر اساس روش لیتین اسکی. فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 22 شماره 88: 100-105.
رزم‌آرا، حسینعلی. (1332). فرهنگ جغرافیایی ایران. تهران: دایره جغرافیایی ستاد ارتش
زارع، مهدی. موسوی بلده‌ای، زینب. (1393). از بلده نور چه میدانیم. تهران: فراروی.
ستوده، منوچهر. (1375). از آستارا تا استرآباد. تهران: نشر آگاه.
شریفی‌نیا، اکبر. محمدی فر، یعقوب. همتی، اسماعیل. (1399). الگوهای معیشتی ساسانیان در شهرستان دره شهر. فصلنامة علمی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا، سال سی‌ام، شماره 48: 153-180.
طاهباز، سیروس. (1362). یوش. انتشارات دانشگاه تهران.
کوچکی، علیرضا و سفیدبخت، نصرالله. (1398). نظام‌های زراعی و دامی در ایران. دوفصلنامه پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دوره 4: شماره 1.