پایپوشهای سنتی، در گذر زمان همواره تحت تأثیر عواملی چون آب و هوا و شرایط اقلیمی هر منطقه، سنتها، آداب و رسوم، شیوه زندگی و شغل و پیشه، در انواع مختلف و متفاوتی جلوهگر شدهاند. زیبایی، تنوع در فرم، رنگ و جنس، و تناسب این سه مورد با شرایط اقلیمی و فرهنگی، و همچنین استفاده از مواد و مصالح طبیعی و بومی، از جمله ویژگیهای آشکار این پایپوشها است. شهرستان بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، از جمله مناطقی است که در گذشته تولیدات پایپوش آن از شهرت و آوازه بسیاری در منطقه و حتا کل کشور برخوردار بوده است. هنر-صنعتی بومی که امروزه از آن چیزی جز نام و آوازه، و معدود استادکاران کهنسال، باقی نمانده است. این در حالی است که علاوه بر اهمیت فرهنگی و تاریخی، پیشهی کفاشی سنتی به عنوان هنر-صنعتی بومی، به دلایلی همچون تکیه بر دانش و نیروی کار بومی و بهرهگیری از مواد و مصالح محلی و در دسترس، میتواند از جنبه اقتصادی و اشتغالزایی نیز حائز اهمیت ویژه باشد. هدف از انجام این پژوهش شناسایی و معرفی هنر-صنعت کفاشی سنتی در شهرستان بیرجند، محصولات، فرآیند تولید و ابزار و مصالح مورد استفاده در این صنعت میباشد. بدیهی است که گام اول در زمینهی حفظ واحیاء این پیشهی بومی، شناسایی و معرفی آن است تا پیش زمینه آن فراهم گردد تا با رفع نواقص و بهینهسازی، و همچنین با تکیه بر خلاقیت و نوآوری، پایپوش سنتی به محصولی کاربردی برای مصرف کننده امروزی تبدیل شود. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام میپذیرد. بدینصورت که با بهرهگیری از فنون گردآوری اطلاعات به روش کتابخانهای، مشاهده و مصاحبه و با تکیهبر رویکرد تاریخی-تحولی تلاش میگردد تا پیشه کفاشی سنتی و نمونه تولیدات آن در شهرستان بیرجند شناسایی و معرفی گردد.
اریسون، آنا و اریکسون، گونار. (1386)، کنترل مدیریت طراحی: پیشزمینه طراحی محصولات مدولار،ترجمه: پردیس بهمنی و فرامرز محمدی نژاد، تهران: نشر داستان، چاپ اول.
امیدی، ناهید. (۱۳۸۲)،دیده و دل و دست، مشهد: به نشر، چاپ اول.
دهخدا، علیاکبر. (1377) ، لغتنامه، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
رضایی، جمال. (۱۳۸۱)، بیرجند نامه، تهران: هیرمند، چاپ اول.
رزاقی، عاطفه. (۱۳۹۲)، صنایعدستی بیرجند و تأثیر آن بر اقتصاد خانوار،پایاننامه کارشناسی ارشد صنایعدستی، دانشگاه هنر تهران.
شکور زاده، ابراهیم. (۱۳۳۳)، عقاید و رسوم عامه مردم خراسان، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
غیبی، مهرآسا. (۱۳۸۵)،هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، چاپ اول، تهران: انتشارات هیرمند.
مرادی، محمود. (1393) ، کارکرد تلفیقی دانش بومی و نوین و نقش آن در توسعه روستایی (مطالعه موردی نواحی روستایی شهرستان بیرجند)، پژوهش و برنامهریزی روستایی، شماره 7: 54-64.
ملایی، محمدحسین. (1386) ، فرهنگعامه (گذری بر شیوههای گفتاری، پنداری و کرداری مردم شاخنات بیرجند) ،مشهد: سخنگستر، چاپ اول.
هاشمی، مهران. (1391) ، طراحی صنعتی یک دعوت برای تغییر، تهران: فرهنگسرای میردشتی، چاپ اول.
هیل، اف. (1378) ، نامههایی از قهستان، ترجمه: دکتر محمدحسن گنجی، مشهد: آستان قدس، چاپ اول.
یاوری، حسین.(1374)، «ضرورت اقدامات حمایتی برای حفظ لباسهای سنتی بهعنوان جلوهئی از فرهنگ معنوی مردم ایران»، جلوه هنر، شماره 34:5-35.
گزارش سازمان میراث فرهنگی سرایان. (آبان 1393)
مصاحبه ها
مصاحبه با آقای ابراهیم ذکریا از تولیدکنندگان پایپوش سنتی در روستای چرمه از توابع سرایان (آبان ۱۳۹۳)
مصاحبه با آقای حسین زینلی از استادکاران سنتی و تولیدکننده پایپوش در بیرجند (خرداد 1398).
مصاحبه با آقای محمدحسین کاملی از استادکاران پیشکسوت و فعال در پیشۀ کفاشی سنتی در بیرجند (خرداد 1398).
مصاحبه با آقای غلامحسین اردشیری از استادکاران سنتی و تولیدکننده پایپوش در بیرجند (خرداد 1398).
مصاحبه با آقای هوشیار از استادکاران سنتی و تولیدکننده فعال در زمینه تولید کفش (خرداد 1398).
خراشادیزاده,لیلی . (1399). شناخت و معرفی حرفه ی کفاشی سنتی و تولیدات آن در شهرستان بیرجند. دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7(13), 345-383. doi: 10.22054/qjik.2020.42241.1155
MLA
خراشادیزاده,لیلی . "شناخت و معرفی حرفه ی کفاشی سنتی و تولیدات آن در شهرستان بیرجند", دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7, 13, 1399, 345-383. doi: 10.22054/qjik.2020.42241.1155
HARVARD
خراشادیزاده لیلی. (1399). 'شناخت و معرفی حرفه ی کفاشی سنتی و تولیدات آن در شهرستان بیرجند', دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7(13), pp. 345-383. doi: 10.22054/qjik.2020.42241.1155
CHICAGO
لیلی خراشادیزاده, "شناخت و معرفی حرفه ی کفاشی سنتی و تولیدات آن در شهرستان بیرجند," دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7 13 (1399): 345-383, doi: 10.22054/qjik.2020.42241.1155
VANCOUVER
خراشادیزاده لیلی. شناخت و معرفی حرفه ی کفاشی سنتی و تولیدات آن در شهرستان بیرجند. 4ed2ec2ac6bbb81. 1399;7(13):345-383. doi: 10.22054/qjik.2020.42241.1155