اسطرلابها به عنوان پیشرفتهترین ابزار نجومی، در دوران اسلامی مورد توجه زیادی بودند و در ایران دوره صفوی، ساخت آنها با به کارگیری دانشهای بومی اهمیتی بیش از پیش یافت که نقوش، تزئینات و تغییرات ایجاد شده در آنها حکایت از آن دارد و به نظر میرسد تحت تاثیر عواملی از جمله عوامل فرهنگی و اجتماعی در این دوره است. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر بر نقشآفرینی بر اسطرلابهای صفوی ایران و بررسی تاثیرات آنها میباشد. در همین راستا این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع تصویری و مکتوب کتابخانهای و اینترنتی به بررسی عوامل: نجوم و خرافهگرایی، رسمی شدن مذهب تشیع، ملیگرایی، حمایت پادشاهان و پیشرفت هنر فلزکاری و رفاه نسبی اقتصادی طبقات جامعه میپردازد. نتایج پژوهش نشان میدهد که این عوامل موجب رونق حرفه اسطرلابسازی، بومیسازی دانش آن، فراهم آمدن محیط مناسب برای فعالیت هنرمندان در این رشته و در نتیجه پرکارتر و ظریفتر شدن نقوش اسطرلابها شد و در نهایت این نقوش هویت ایرانی، شیعی و صفوی یافتند.
احسانی، محمدتقی. (1382)، هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
اسفندیاری مهنی، زهرا. (1394)، «بررسی تحول ابزارآلات نجومی در دوره صفویه - مطالعه موردی: اسطرلاب»، تاریخنامه خوارزمی، سال دوم، شماره 3: 23-50.
اللهیاری، فریدون و عابدین پور، وحید. (1389)، «علل تحول خوشنویسی و پیوند آن با هویت ایرانی در دوره صفوی»، فصلنامه مطالعات ملی، سال یازدهم، شماره 43: 159-184.
امیر ارجمند، کامران. (1390)، «انتقال علم در عهد صفوی - رسالهای فارسی در تشریح علم هیئت جدید بر اساس نظر تیکو براهه»، مجله تاریخ علم، سال نهم، شماره 1: 1-26.
اولئاریوس، آدام. (1385)، سفرنامه آدام اولئاریوس (ایران عصر صفوی از نگاه یک آلمانی)، ترجمه: احمد بهپور، تهران: ابتکار نو.
پیرنیا، حسن و اقبال آشتیانی، عباس. (1388)، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، تهران: معیار علم.
تاجبخش، احمد. (1340)، ایران در زمان صفویه، تبریز: کتابفروشی چهر.
تجویدی، زهرا و شاکری راد، محمدعلی. (1386)، آشنایی با هنرهای سنتی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
تقوی، عابد. (1388)، «بررسی روشهای ساخت و تزئین اسطرلابهای دوران سلجوقی و ایلخانی»، کتاب ماه علوم و فنون، شماره 34: 3-9.
جوادی، شهره. (1385)، «بررسی جایگاه هنر دوره صفوی»، باغ نظر، سال سوم، شماره 5: 6-18.
حاتم، غلامعلی. (1388)، هنر و تمدن اسلامی، جلد دوم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
حسن، احمد یوسف و دانالد ر. هیل. (1375)، تاریخ مصور تکنولوژی اسلامی، ترجمه: ناصر موفقیان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
حسنشاهی، میمنت و صادقی گندمانی، مقصودعلی. (1395)، «نقش سلطان ابراهیم میرزا در روند هنر عصر صفوی»، پژوهشهای تاریخی، سال هشتم، شماره 3: 41-58.
حسینی طباطبایی، سید جواد. (1389)، پژوهشی درباره اسطرلاب زورقی، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ علم، دانشگاه تهران.
دلاواله، پیترو. (1348)، سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه: شعاعالدین شفا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ساریخانی، مجید. (1392)، «پژوهشی تحلیلی بر جلوههای آیات قرآنی بر آثار فلزکاری ایران در دوران صفوی و قاجار با استناد به آثار فلزی موزه ملی ایران»، پژوهشهای باستانشناسی ایران، سال سوم، شماره 5: 155-168.
سیوری، راجر. (1372)، ایران عصر صفوی، ترجمه: کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
قیومی بیدهندی، مهرداد. (1387)، «سرآغاز: حمایت و هنرپروری و زوایای پنهان در تاریخ هنر ایران»، گلستان هنر، سال چهارم، شماره 3: 5-7.
کاتف، فدت آفانس یویچ. (1356)، سفرنامه کاتف، ترجمه: محمدصادق همایون فرد، تهران: کتابخانه ملی ایران.
کریمی، بهزاد. (1394)، «پیوند تاریخنگاری با ستارهشناسی و تنجیم در عصر صفویه (907-1148 ه)»، تاریخ و تمدن اسلامی، سال یازدهم، شماره 22: 135-170.
کفیلی، حشمت. (1388)، «تجلی هنر فلزکاری عصر صفوی در سه اسطرلاب برنجی مربوط به قرنهای 11 و 12 ه.ق. در موزه آستان قدس رضوی»، شمسه (نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی)، سال اول، شماره 1: 1-2. بازیابی شده در تاریخ 20/02/1399، از: http://shamseh.aqr-libjournal.ir/article_49487.html
کیانمهر، منصور، انصاری، مجتبی، طاووسی، محمود و آیتاللهی، حبیبالله (1384)، «تأثیر ایدئولوژی صفویان بر منبتکاری دوران حکومت شاهطهماسب»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره 40: 203-234.
گیاهی یزدی، حمیدرضا. (1388)، تاریخ نجوم در ایران، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
مادیسون، فرانسیس و ساواژ اسمیت، امیلی. (1387)، ابزارآلات علمی (مجموعه هنر اسلامی دکتر ناصر خلیلی)، ترجمه: غلامحسین علی مازندرانی، جلد 11، تهران: کارنگ.
مرادی، زینب و صالحی، علی (1388)، «اسطرلاب»، کتاب ماه، شماره 122: 42-49.
مرتضوی، خدایار، رضایی حسینآبادی، مصطفی و قرائتی، اردوان (1394)، «گفتمان تشیع و برسازی هویت ملی در ایران عصر صفوی»، پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، سال پنجم، شماره 3: 157-183.
مظفری، محمد. (1385)، درآمدی بر اسطرلاب، تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی، دفتر گسترش تولید علم.
نیک فهم خوبروان، سجاد. (1388)، اسطرلاب خطی: توصیف، ساختار و کاربرد (ویرایش، ترجمه و شرح رساله فی الاسطرلاب الخطی شرفالدین طوسی، و رساله فی عمل عصا)، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ علم، دانشگاه تهران.
ورجاوند، پرویز. (1366)، کاوش رصدخانه مراغه و نگاهی به پیشینه دانش ستارهشناسی در ایران، تهران: امیرکبیر.
ولایتی، علیاکبر. (1391)، فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران: دفتر نشر معارف.
هادیپور مرادی، سهیلا و هادیپور مرادی، مژگان. (1395)، «تجلی باورهای دینی و ذهبی در آثار معماری ایران و عثمانی، مسجد شیخ لطفالله اصفهان و مسجد سلیمانیه استانبول»، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، شماره 30: 199-225.
بغلانی,سمانه و سامانیان,صمد . (1399). نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در نقشپردازی بر اسطرلابهای صفوی. دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7(14), 297-332. doi: 10.22054/qjik.2021.53087.1215
MLA
بغلانی,سمانه , و سامانیان,صمد . "نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در نقشپردازی بر اسطرلابهای صفوی", دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7, 14, 1399, 297-332. doi: 10.22054/qjik.2021.53087.1215
HARVARD
بغلانی سمانه, سامانیان صمد. (1399). 'نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در نقشپردازی بر اسطرلابهای صفوی', دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7(14), pp. 297-332. doi: 10.22054/qjik.2021.53087.1215
CHICAGO
سمانه بغلانی و صمد سامانیان, "نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در نقشپردازی بر اسطرلابهای صفوی," دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 7 14 (1399): 297-332, doi: 10.22054/qjik.2021.53087.1215
VANCOUVER
بغلانی سمانه, سامانیان صمد. نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در نقشپردازی بر اسطرلابهای صفوی. 4ed2ec2ac6bbb81. 1399;7(14):297-332. doi: 10.22054/qjik.2021.53087.1215
