تجزیه و تحلیل دانش بومی برداشت‌های چوبی در جنگل‌های زاگرس به‌منظور استفاده در اکوسیستم‌های باغی

ایران منش, یعقوب; پورهاشمی, مهدی; جهانبازی گوجانی, حسن; حیدری صفری کوچی, ابوذر

doi:10.22054/qjik.2021.57142.1239

تجزیه و تحلیل دانش بومی برداشت‌های چوبی در جنگل‌های زاگرس به‌منظور استفاده در اکوسیستم‌های باغی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

یعقوب ایران منش ¹

مهدی پورهاشمی ²

حسن جهانبازی گوجانی ³

ابوذر حیدری صفری کوچی ⁴

¹ * استادیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش

² مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

³ استادیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش

⁴ دانشگاه گیلان

https://doi.org/10.22054/qjik.2021.57142.1239

چکیده

این مطالعه در استان چهارمحال و بختیاری و با روش گلوله برفی و مصاحبه با افراد سرشناس و نخبگان محلی و مشاهدات عینی انجام شد. به این منظور، مجموعاً 50 مصاحبه انجام و اطلاعات دریافتی با نوشتن نقطه نظرات و ضبط صوت و تصویر مستند شد. سپس با روش‌های تحلیل محتوی به تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته شد. بر اساس نتایج پژوهش، مراحل تهیه زغال به‌شکل سنتی شامل حفر کوره زغال ذوزنقه‌ای شکل، قطعه‌بندی چوب‌ درختان و مرتب‌ ساختن آن‌ها در کوره، نصب دودکش در دهانه ورودی و خروجی، پوشاندن سطح چوب‌ها به وسیله برگ خشک شده، پوشاندن عایق برگ با خاک، روشن کردن کوره زغال‌گیری به وسیله آتش و مسدود کردن دهانه آن، تبدیل چوب‌ها به زغال در مدت زمان مشخص، سرد شدن کوره زغال‌گیری و تخلیه و بارگیری می‌شود. با توجه به نبود منبعی مدون و به‌روز از روش زغال‌گیری سنتی در منابع موجود، پژوهش حاضر از نظر توجه به این دانش بومی پیشگام بوده و نتایج آن علاوه برثبت دانش محلی تهیه زغال، بر کاربرد آن صرفا در استفاده از ضایعات چوب درختان خشکیده، باد افتاده و یا هرس شده به‌ویژه در اکوسیستم‌های باغی تاکید دارد.

کلیدواژه‌ها

بلوط

روش گلوله‌برفی

ذغال‌گیری

سوخت

کوره

ابراهیمی رستاقی، مرتضی. (1384)، «نقش سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی در مدیریت و حفاظت جنگل‌های خارج از شمال، در مجموعه مقاله‌های همایش حفاظت از جنگل‌ها و مدیریت پایدار»، انتشارات انجمن جنگلبانی ایران: 137-151.
ایمانی راستابی، مجتبی؛ جلیلوند، حمید و زند بصیری، مهدی. (1392)، «بررسی مسائل اجتماعی - اقتصادی جنگل‌های سامان عرفی کلگچی زاگرس در چهارمحال و بختیاری»، فصلنامه علمی پژوهشی اکوسیستم‌های طبیعی ایران، سال چهارم، شماره 2: 59-70.
حیدری صفری کوچی، ابوذر و رستمی شاهراجی، تیمور. (1397)، صنوبرکاری و نقش آن در ترسیب کربن، رشت: انتشارات سپیدرود، چاپ اول.
بازگیر، احمد؛ نمیرانیان، منوچهر و عواطفی همت، محمد. (1394)، «گیاه مردم‌نگاری برودار در منطقه کاکاشرف شهرستان خرم‌آباد»، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال دوم، شماره 3: 179-223.
بوزرجمهری، خدیجه. (1382)، «جایگاه دانش بومی در توسعۀ روستایی پایدار»،'فصلنامه جغرافیا و توسعه، سال اول، شماره 2: 5-20.
پاپ‌زن، عبدالحمید و همزه‌ای، فریبرز. (1385)، سرآغازی بر پژوهش‌های دانش بومی و فرهنگ شفاهی غرب ایران، کرمانشاه، انتشارات دانشگاه رازی، چاپ اول.
جزیره‌ای، محمدحسین و ابراهیمی رستاقی، مرتضی. (1382)، جنگل‌شناسی زاگرس، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
حاجی علی محمدی، هما. (1385)، «فن‌آوری تهیه زغال در شمال ایران پژوهشی در حوزه دانش بومی»، فصلنامه علوم اجتماعی، سال 13، شماره 35-34: 97-149.
حیدری صفری کوچی، ابوذر؛ رستمی شاهراجی، تیمور؛ مرادیان فرد، فرشته و اسکندری شهرکی، آزیتا. (1393)،«اولویت‌بندی کمبودها و چالش‌های پیش روی توسعه روستاهای جنگلی زاگرس و ارائه راهکارهای مناسب جهت کاهش اثرات منفی این کمبودها بر عرصه‌های جنگلی منطقه»،دومین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار، تهران.
رستمی، زهرا؛ قاسمی آقباش، فرهاد و پژوهان، ایمان. (1398)، «بررسی پارامترهای مؤثر در مکان‌یابی ساخت کوره‌های زغال‌گیری در جنگل‌های زاگرس(مطالعه موردی جنگل‌های لرستان الشتر)».دومین همایش ملی مدیریت منابع طبیعی با محوریت آب، سیل و محیط‌زیست، گنبدکاووس.
زند بصیری، مهدی و پورهاشمی، مهدی. (1397)، «دانش سنتی مرتبط با جنگل، بخش پنجم: نظام جنگل-دام»، مجله طبیعت ایران، سال سوم، شماره 5: 14-17.
زند بصیری، مهدی؛ غضنفری، هدایت؛ سپهوند، اصغر و فاتحی، پرویز. (1390)، «ارائه الگوی تصمیم‌گیری برای یکان مدیریت جنگل‌های زاگرس در شرایط عدم اطمینان»، مجله جنگل ایران، سال سوم، شماره 2: 109-120.
عنابستانی، علی‌اکبر و روستا، مجتبی. (1391)، «فرایند شکل‌گیری اقتصاد مبتنی بر تولید زغال در روستاهای منطقه سیمکان (فارس)»، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال اول، شماره 2: 65-78.
عواطفی همت، محمد و شامخی، تقی. (1385)، «دانش و فن‌آوری‌های سنتی مردم جنگل‌نشین در استفاده از برخی محصولات غیرچوبی قابل رویش در جنگل (مطالعه موردی روستای چیتن)،فصلنامه علوم اجتماعی»، سال 13، شماره 35-34: 149-174.
وثوقی، منصور و فریدی ثانی، معصومه. (1392)، «دانش بومی استفاده از جنگل و مرتع در شهرستان رستم»،مطالعات جامعه‌شناسی، سال ششم، شماره 19: 71-89.