سنجاقهای قفلی از جمله اشیایی است که در اوایل عصرآهن(حدود 1400ق.م) ابداع شده و در اواسط این دوره و حدود 800ق.م در مناطق مختلف عمومیت پیدا کرده و استفاده از آن توسط فرهنگهای مختلف، به شکلهای متنوع و کاربردهای مختلف تاکنون تداوم پیدا کرده است. این ساختهها بعد از گسترش استفاده در عصرآهن 3 و در مناطق مختلف و از جمله ایران، جهت اتصال لباس، تزیین شخصی و در مواردی به عنوان طلسم به کار برده شدند. در خصوصگونهشناسی سنجاق قفلیهای مکشوفه از ایران تاکنون پژوهش جامعی در داخل صورت نگرفته و پژوهشهای باستانشناسان غربی نیز یافتههای چند دهه اخیر را شامل نمیشوند. پژوهش حاضر با هدف مطالعه تاریخچه، معرفی و گونهشناسی سنجاق قفلیهای عصرآهن ایران انجام شده و تلاش دارد به روش توصیفی-تحلیلی و ابزار کتابخانهای به اهداف مورد نظر دست یابد. نتایج حاصله نشان میدهد سنجاققفلی بعد از ابداع در حوضه مدیترانه، به تدریج در مناطق دیگر رواج پیدا کرده و در موارد زیادی جایگزین سنجاقهای میلهای شدند. در اواخر قرن 8ق.م و به ویژه در طول قرن 7ق.م سنجاق قفلی در قالب گونهها و زیرگونههایی مختلفی و نیز کاربردهای مشابه در ایران عمومیت پیدا کرد؛ هر چند نوع فنردار مثلثی شکل آن بیشترین فراوانی را داشته است.
شیخ شعاعی، فهیمه. (1397). کاربرد و جایگاه سنجاققفلی با تکیه بر جایگاه گاهنگارانه آن در مطالعات باستانشناسی، فرهنگ مردم ایران، ش 55، 133- 153
کرتیس، جان. (1393). نوشیجان 3: یافتههای کوچک، ترجمه: کاظم ملازاده، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا.
کلایس، ولفرام و کالمایر، پیتر. (1385). بیستون: کاوشها و تحقیقات سالهای 1963-1967، ترجمه: فرامرز نجد سمیعی، سازمان میراث فرهنگی.
ملازاده، کاظم. (1387). تاریخچه پیدایش فن تولید آهن و کاربرد آن در ایران»، پژوهشهای تاریخی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، س 2، ش 3، 199-177.
ملازاده، کاظم. (1394). مطالعه تأثیر کاربرد ساختههای آهنی در پیشرفت تکنولوژی و تحولات اجتماعی و اقتصادی جوامع عصر آهن پایانی (با تأکید بر غرب و شمال غرب ایران)، جامعهشناسی تاریخی، دوره 7، ش 1، 205-225.
ملازاده، کاظم و سالک اکبری، محمدحسن. (1398). سنجاقهای میلهای عصر آهن ایران و کاربردهای آن، دوفصنامه دانشهای بومی ایران، س 6، ش 11، 49-74.
منصوری، پیمان. (1391). محوطه کلهشگ، مطالعه اشیا و دادههای باستانشناسی، پایاننامه کارشناسی ارشد، رشته باستانشناسی دانشگاه بوعلی سینا.
نومان، رولف. (1374). ویرانههای تخت سلیمان و زندان سلیمان، ترجمه: فرامرز نجد سمیعی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
نگهبان، عزتالله. (1378). حفاریهای مارلیک (جلد اول)، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
یاسپرس، کارل. (1363). آغاز و انجام تاریخ. ترجمه: محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
Amelirad, Sheler, Bruno Overlaet, Ernie Haerinck. (2011). The Iron Age “Zagros Graveyard” Near Sanandaj (Iranian Kurdistan): Preliminary Report on the First Season, Iranica Antiqua, Vol. 47, PP. 41-99.
Birmingham, Judy M. (1963). The Development of the Fibula in Cyprus and the Levant, palestin Exploration quarterly 95: 2, pp. 80-112.
Copnik, Hilary. (2011). The Median Citadel of Godin period II, in On theHigh Road: The History of Godin Tepe, Iran, ed by H. Copnik and M. Rothman, Mazda, pp. 285-364.
Curtis, John E. (1988). Bronze-working Centres of western Asia c. 1000-539 B.C, Kegan Paul International London and New York in association with the British Museum.
Curtis, John E. (1994). A fibula of possible Luristan type, Iranica Antiqua. 29, pp.107-15.
Curtis, John E. (2008). Observations On Selected Metal Objects From The Nimrud Tombs, in New Light On Nimrud, ed by J.E. Curtis, H. McCall, D. Collon and L. al-Gailani Werr, British Museum, PP.243-253.
Curtis, John E. (2013). An examination of late Assyrian Metalwork with special reference to Nimrud, Published by Oxbow books, Oxford, UK
Ghirshman, Roman. (1954). Village perse-achemenide, Mémoires de la Mission Archéologique en Iran, Tome XXXVI, pp. 102, figs. 11, pls. liii. Paris.
Ghirshman, Roman. (1964). Fibula en Iran, collection de M. Foroughi, Irnica Antiqua, vol. 4, pp. 90-107.
Ghirshman, Roman. (1977). Fibula en Iran II. Collection Foroughi, Iranica Antiqua, vol. 12, pp. 21-31.
Goff, Clare. (1978). Excavations at Babajan; the pottery and metal from levels III and II, Iran, vol. 16. pp. 29-65.
Lundstrom, Steven. (2012). 18 Concerning the Dead-How to Bury an Assyrian King? …, Qatna Studien Supplementa, Herausgegeben von Peter Pfalzner, band 1, pp.271-280.
Muscarella,Oscar.White. (1964). Ancient sagtey pins, Expedition, Vol. 6, pp. 34-40.
Muscarella, Oscar.White. (1965). A Fibula from Hassanlu, American Journal of Archaeology, Vol 69, no 3, pp.233-240.
Muscarella, Oscar.White. (1967). Fibula represented on sculpture, JNES. 26, Pp. 82-86.
Muscarella, Oscar.White. (1988). Bronze and Iron ancient near eastern in the Metropolitan museum of art, The Metropolitan of art, New York.
Muscarella, Oscar.White. (2013). Archaeology, Artifacts and Antiquities of the Ancient Near East: Sites, Cultures, and Proveniences, Brill, Leiden – Boston.
Paterakis, Alice Boccia and Sachihiro Omura. (2017). The Influence of East and West on Bronze Objects Found in Central Anatolia: Small Bronze Finds from Kaman-Kalehöyük, in Artistry in Bronze: The Greeks and Their Legacy, ed by Jens M. Daehner, Kenneth Lapatin and Ambra Spinelli, Published by the J. Paul Getty Museum Getty and The Conservation Institute, pp.175-182.
Pedde, Friedhelm. (1999). Development and Expansion of the Near Eastern fibula in the iron Age, Berlin, 23. Bis, 26, November 1999.
Rezvani, Hasan and Kourosh roustaei. (2007). A preliminary report on two seasons of excavations at Kul Tarike cemetery, Kurdestan, Iran, Iranica Antiqua, Vol. XLII, pp. 139-184.
Shalev,Sariel and Kamil Sari. (2006). Persian-Period Metal Finds from Tel Mikhal(Tel Michal), Atiqot, 52, Studies in the Persian and Hellenistic Periods, pp,93-107.
Sono, Toshino and Fukai, (1968). Dailaman III, the Expedition at Hassani Mahalle and Ghale Kuti, 1964, Tokyo, The University of Tokyo
Stronach, David. (1959). The development of the Fibula in the Near East, Iraq, Vol. 21,, Pp. 181-206.
Stronach, David. (1978). Excavation at Tape Nush-I Jan, Iran, Vol.16, Pp. 1-28.
Vanden Berghe, Louis., 1978. Les Fibules Provenant Des fouiles au Pusht-I Kuh Luristan, Iranica antiqua, Vol.13, Pp.35-76.
Wilkinson, Charles K. (1960). More Details on Ziwiye, Iraq, Vol. 22, Pp. 213-220
ملازاده,کاظم و عباسی مرام,سعید . (1400). سنجاققفلیهای عصر آهن ایران (تاریخچه، گونه شناسی، تکنیک ساخت و کاربردهای آنها). دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 8(16), 73-105. doi: 10.22054/qjik.2022.66732.1306
MLA
ملازاده,کاظم , و عباسی مرام,سعید . "سنجاققفلیهای عصر آهن ایران (تاریخچه، گونه شناسی، تکنیک ساخت و کاربردهای آنها)", دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 8, 16, 1400, 73-105. doi: 10.22054/qjik.2022.66732.1306
HARVARD
ملازاده کاظم, عباسی مرام سعید. (1400). 'سنجاققفلیهای عصر آهن ایران (تاریخچه، گونه شناسی، تکنیک ساخت و کاربردهای آنها)', دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 8(16), pp. 73-105. doi: 10.22054/qjik.2022.66732.1306
CHICAGO
کاظم ملازاده و سعید عباسی مرام, "سنجاققفلیهای عصر آهن ایران (تاریخچه، گونه شناسی، تکنیک ساخت و کاربردهای آنها)," دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 8 16 (1400): 73-105, doi: 10.22054/qjik.2022.66732.1306
VANCOUVER
ملازاده کاظم, عباسی مرام سعید. سنجاققفلیهای عصر آهن ایران (تاریخچه، گونه شناسی، تکنیک ساخت و کاربردهای آنها). 4ed2ec2ac6bbb81. 1400;8(16):73-105. doi: 10.22054/qjik.2022.66732.1306