بررسی دانش بومی مردم پیرامون گیاهان دارویی و خوراکی با خواص دارویی سنندج (مطالعه موردی کوهستان و دهستان آبیدر)

حسینی, سروه; حشمتی, غلامعلی; فروزه, محمد رحیم; کرمی, پرویز

doi:10.22054/qjik.2023.68931.1323

بررسی دانش بومی مردم پیرامون گیاهان دارویی و خوراکی با خواص دارویی سنندج (مطالعه موردی کوهستان و دهستان آبیدر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سروه حسینی ¹

غلامعلی حشمتی ²

محمد رحیم فروزه ³

پرویز کرمی ⁴

¹ مرتع و آبخیزداری، مهندسی علوم مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

² دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان/ دانشکده مرتع و آبخیزداری

³ معاون فرهنگی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

⁴ گروه مرتعداری

https://doi.org/10.22054/qjik.2023.68931.1323

چکیده

ارزیابی اتنوبوتانیکی در مراتع کوهستان آبیدر واقع در جنوب‌غربی شهرستان سنندج و دهستان محدوده‌ی آن وجود تنوع بسیار بالای اکولوژیکی از یک‌سو و رویکرد گسترده‌ی مردم به استفاده از گیاهان دارویی و طب سنتی از سوی دیگر، شناسایی و معرفی گیاهان دارویی و بومی منطقه و موارد استفاده‌ی آن‌ها را ضروری ساخت.
مطالعات پیشتاز و پیمایش صحرایی، تهیه لیست گیاهان دارویی و خوراکی منطقه با منابع معتبر گیاه‌شناسی، مطالعات اسنادی و مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته، باورها و دانستنی‌های جوامع محلی و مستندسازی آن‌ها. برای هر گونه‌، خانواده‌ی گیاهی، نام علمی گونه، نام فارسی، نام محلی، خواص درمانی، اندام مورد استفاده و نحوه‌ی مصرف تدوین شد.
شناسایی 215 گونه‌ی دارویی و خوراکی با ارزش دارویی متعلق به 49 خانواده‌ی گیاهی. از لحاظ فراوانی گونه‌های دارویی و خوراکی با خواص دارویی خانواده‌های Asteraceae با 64 گونه، Poaceae با 38 گونه و Apiaceae با 35 گونه دارای بیشترین فراوانی و فراوانی درصد توزیع همین ترتیب برقرارابوده ، برگ‌ها با 35% توزیع بیشترین استفاده و تهیه دمنوش بیشترین نوع مصرف، التیام دردهای مفصلی و رماتیسمی بیشترین مقدار
فقدان مطالعات مستند اتنوبوتانیکی، لزوم حفاظت این گیاهان و ثبت و ضبط دانسته‌های مردم در رابطه با درمان‌های محلی

کلیدواژه‌ها

گیاهان دارویی

خوراکی

آبیدر سنندج

درمان

بارانی، حسین. (1389)، دانش سنتی استفاده از گیاهان دارویی در طب شکسته بندی، همایش ملی گیاهان دارویی، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.
رستگار، محمد؛ توانا، زینب؛ خادمی، رحیم و نبی پور، ایرج. (1391)، فصلنامه طب جنوب، پژوهشکده زیست- پزشکی خلیج فارس، سال چهارم، دوره پانزدهم، شماره 4: 303-316.
حیدری مکرر، حمید و هدایتی امین، خورشید. (1393)، بررسی نقش دانش بومی در حل اختلافات با تاکید بر نقش معتمدان محلی (مطالعه موردی: دهستان بنجار) ، مجله علمی – پژوهشی برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، سال چهارم، شماره دوم: 17-36.
- اداره کل منابع طبیعی استان کردستان ، شهرستان سنندج، سازمان جنگلها و مراتع، هرباریوم گریزه.
- اهوازی، مریم؛ مظفریان، ولی الله؛ نژادستاری، طاهر؛ مجاب، فراز؛ چرخچیان، محمد مهدی؛ خلیقیسیگارودی، فرحناز و اجنی، یوسف. (1386)، کاربرد دارویی سنتی گیاهان بومی منطقه الموت قزوین (تیرههای Lamiaceae - Rosaceae)، نشریه گیاهان دارویی، سال ششم، دوره 4 : 74-84 .
- طباطبایی، سید محمود؛ عواطفی همت، محمد؛ جلالی، سیدغلامعلی و امین، غلامرضا. (1398)، دانش سنتی استفاده از گیاهان دارویی بومی، طب سنتی اسلام و ایران، دوره 10، شماره 2: 157-184.
- فرهادی، مرتضی. (1385)، گیاه مردم نگاری با چکیده و نمونههایی از گیاه مردم نگاری گیاهان خودروی کمره، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 13، شماره 34-35.
- قدیمی جوینی، معصومه و قوام، منصوره. (1400)، مطالعه گیاهان دارویی و خوراکی روستای جوبون گیلان توسط مطالعات آماری، مجله گیاهان دارویی، معطر ایران، جلد 37، شماره 1: 127-144.
- مظفریان، ولی‌الله.(1375)، فرهنگ نامهای گیاهان ایران، انتشارات موسسه فرهنگ معاصر.
- هوشیدری، فرحناز. (1388)، گیاهان دارویی استان کردستان، فصلنامه علمی پژوهشی گیاهان دارویی و معطر ایران، جلد 25 شماره 1: 92-103 .
- قهرمان، احمد. (1375-1385)، سیستماتیک گیاهی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، 4جلد .
- لاوری، نرگس؛ قاسمی، مجتبی و نبی‌پور، ایرج. (١٣٩٦)، اتنوفارماکولوژی گیاهان دارویی جنوب غربی کوه‌ مند، دو ماهنامه‌ی طب جنوب، پژوهشکده زیست پزشکی خلیج فارس سال بیستم، شماره 4: 380-398.
- حسینی، مروارید؛ فروزه، محمدرحیم و بارانی، حسین.(1397)، شناسایی و بررسی اتنوبوتانی منتخبی از گیاهان دارویی شهرستان نیشابور (مطالعه موردی مراتع زبرخان)، فصلنامه گیاهان دارویی، سال هجدهم، شماره 2: 212-231.
- مهربانی، میترا؛ مهدوی میمند، زهرا و میرتاجالدینی، منصور. (1392)، جمعآوری و شناسایی منتخبی از گیاهان خودروی شهرستان بافت (استان کرمان) و بررسی مصارف سنتی آنها، مجله طب سنتی اسلام و ایران، سال چهارم، شماره سوم: 285-275.
- مبین، صادق. (1375)، رستنیهای ایران، فلور گیاهان آوندی،انتشارات دانشگاه تهران 4جلد .
- تبد، محمد عارف و جلیلیان، نسترن. (1394)، مطالعه اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی منطقه زریوار مریوان، فصلنامه علمی – پژوهشی گیاهان دارویی، شماره 54 : 55-75.
- طغرانگار، زهره؛ وفادار، مهناز و قربانی نهوجی، مجید. (1399)، مطالعه تنوفارماکولوژی گیاهان دارویی موثر در درمان بیماریهای گوارشی شهرستان ماه نشان، فصلنامه گیاهان دارویی، شماره 75: 266-290.
- طاریمرادی، محمد. (1391)، تاریخ سنندج در دوران صفوی، انتشارات آراس سنندج.
- یوسفی، محمد مهدی و وثوقی، منصور. (1394)، دانش بومی استفاده از جنگل و مرتع در شهرستان رستم، مطالعات جامعهشناسی، سال پنجم، شماره 19: 71-89.

Townsend CC, Guest E and Al-Ravi A. Flora of Iraq. Ministrry of Agricalture and Agrarian Reform of the Republic of Iraq. Baghdad.
Komarov VL and Shishkin BK.(eds.). Flora of USSR (Rranslated by Landau N., Lavoot R, Blake Z. and Behrman L.) Keter and IPST press. Jerusalem. 1963-1974, Vols: 1-32. 19500.
Khwarae, Geofrey. (2006). Community perceptions of rangeland degradation and management systems in Loologane and Shadishadi, North, Botswana. Msc Thesis in management of natural resources and sustainable Agriculture. Department of International Environment, 1-55.
Raunkiaer, C.C. (1934). The life forms of plants and statistical plant geography.Translated chiefly Humphrey. Gilbert. Carter.
Rechinger, K. H., 1963 – 2005, Flora Iranica, First Edition, Akademische Druck and Verlagsanstalt Graz Austria. 1936-2005, Vols. 1-17. 17136.
-Reed, Mark, S; Dougill, Andrew, J; Baker, Timothy, R. (2008). participatory indicator development: wath can ecology and local communities learn from each other?, Ecological Applications, 18(5), 2008. 1253-1269.
Assadi M; Maassoumi AA; Khatamsaz. M and Mozaffarian V. Flora of Iran. Research Institute of Forests and Rangelands Press. Tehran. 1988-2010, Vols: 1-58.
Assen, yimer; Woldearegay, Mesfin; Haile, Abeba, (2021). Hindawi, Evidence – Bacsed Complementary and Alternative Medicine Volume 2021, 1-10.
Da Silva, C F; Zank, S. (2022). Between tradition and modernity: the relationship among healers and medicinal plants in an urban center in southern Brazil, Journal of Plants, People and Applied research, Ethnobotany Research & Application 1-12.
Davis (ed.). Flora of Turkey and the East Aegean Islands Edinburgh University Press, Edinbergh. 1965-1988, Vols. 1-10 :7789.
Dhole, P. (2021). wild edible plants with its socioeconomic importance used by tribes of Gaya District, Bihar, Journal of Botanical Survey of India. 8(1): 51-58.
Diop, M; Niang-Diop, F; Dani, Dieny, S; Samb, A; Manga, G. D;Sane, A.P; Sene, M.b; Sambou, B; Gouiaby, Diatha, E.A. (2022). Ethnobotanical study of medicinal plants for treatment of diabetes and hypertension used in cummunities near Fathala Forest, Senegal, Ethnobotany Research and Applications 1.