نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اراک، دانشکده هنر، گروه فرش

چکیده

دست‌بافته‌های ایلی و عشایری، بخشی از نظام بافندگی و نمودی برجسته از هنرهای بومی این قشر است که در ساحت هنری و تجسمی، قابل توجه است. در این میان، دست‌بافته‌های کرمانجی در شمال خراسان بخشی از این نظام است که در بُعد زیباشناختی(طرح و نقش و رنگ)، از ظرفیت و قابلیت‌های دیداری(بصری) برخوردار است. از این‌رو، فرآیند آراستن متن دست‌بافته‌ها در پرتو مفهوم ساده‌بافی، ذهنی‌بافی، به سامان می‌رسد و دست‌آورد آن شکل‌گیری نقوشی است با ماهیت هندسی و شکسته. به‌واسطه نوع و ریخت نقش، سبک و قالب بیانی از اشکال و فرم‌ها به‌وجود می‌آید که از منظر تجسمی و دیداری می‌توان آن‌ها را در دو سبک انتزاعی و تجریدی، تعریف نمود. این رهیافت برای تمامی نقوش دست‌بافته‌های عشایری قابل تبیین است. از این رهگذر، پرسش مطروحه این است که انواع نقوش دست‌بافته‌های کرمانج کدام است و ویژگی‌های شاخص و معیارهای اطلاق سبک‌های انتزاعی و تجریدی به نقش‌ها و طرح‌های مذکور چیست؟ شناسایی، طبقه‌بندی و تحلیل انواع نقوش انتزاعی و تجریدی در دست‌بافته‌های کرمانج، هدف این پژوهش است. تحقیق پیش رو از نوع کیفی و توسعه‌ای و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. هم‌چنین شیوه گردآوری داده‌ها از نوع کتابخانه‌ای است. تحقیق پیش رو از نوع کیفی و توسعه‌ای و روش تحقیق

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  • ابراهیمی‌ناغانی، حسین. (1393)، «مقدمه‌ای بر زیبایی‌شناسی نقش و رنگ گلیم‌های بختیاری»، نگارینه، دوره 1، شماره 1: 19-39. Doi:22077/nia.2014.551
  • افروغ، محمد. (1400)، «پژوهشی در جُل‌های عشایری با تأکید بر جل‌های قشقایی»، دانش‌های بومی ایران، دوره 8، شماره 15: 53-84. 22054/qjik.2020.46758.1171 Doi:
  • افروغ، محمد، جوانی، اصغر، چیت‌سازیان، امیرحسین و قشقایی‌فر، فتحعلی. (1395)، «عوامل مؤثر بر انتزاع و تجرید نقوش دست‌بافته‌های قشقایی»، باغ نظر، دوره 13، شماره 90: 45-77.
  • افروغ، محمد و بواناتی، منصوره. (1400)، «تحلیل دیداری (بصری) نقوش آثار سفالی تَل باکون و استفاده از آن‌ها در طراحی پارچه»، پیکره، شماره 75:23-94.
  • بخشی، اکرم و وندشعاری، علی. (1395)، «بررسی ساختار فرمی طرح و نقش قالی‌های اصیل کردی خراسان»، گلجام، شماره 63:29-92.
  • بوزرجمهری، خدیجه. (1382)، «جایگاه دانش بومی در توسعه روستایی پایدار»، جغرافیا و توسعه، شماره 2: 5-20.
  • پاکباز، رویین. (1378)، دائره‌المعارف هنر، تهران: فرهنگ معاصر.
  • تناولی، پرویز. (1370)، نان و نمک، تهران: نشر کتاب‌سرا.
  • تناولی، پرویز. (1383)، گبه: هنر زیر پا، تهران: نشر فرهنگسرا.
  • توحدی، کلیم‌الله. (1364)، حرکت تاریخی کرد به خراسان در دفاع از استقلال ایران، مشهد: بنیاد کتاب
  • خزایی، محمد. (1384)، نشانه‌های امروز، نقش‌های دیروز، مطالعات هنر اسلامی، شماره 2: 17-28.
  • دهخدا، علی‌اکبر. (1334)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: نشر دانشگاه تهران.
  • ذوالفقاری کیکانلو، معصومه. (1397)، بررسی نماد، نقوش و نگاره‌های سفره کردی در خراسان، بجنورد: بیژن‌یورد.
  • صفی‌پور، اعظم و فهیمی‌فر، اصغر. (1399)، «بررسی نقوش گلیم سفره کُردی شمال خراسان»، هنرهای زیبا (تجسمی)، شماره 3: 111-123.
  • صفی زاد، فاروق. (1375)، پژوهشی درباره ترانه‌های کردی، ج اول. تهران، ایران‌جام.
  • غلامحسینی، مریم. (1389)، بررسی بصری نقوش دست‌بافته‌های قشقایی فارس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر تهران.
  • فیاضی، سمیه. (1386)، بررسی گلیمه‌ای کُردی شمال خراسان (شیروان، قوچان، بجنورد)، مؤسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی یزد.
  • قاسم‌زاده، زهره و سامانیان، صمد. (1391)، «طرح و نقش در بافته‌های کرمانجی، در خراسان شمالی»، نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، شماره 9: 93-117.
  • کاظم پور، داریوش و سلیمانی، محسن. (1391)، «مطالعه نقوش دست‌بافته‌های خراسان شمالی و استفاده از آن‌ها در طراحی نشانه»، گلجام، شماره 21: 52 –
  • کفشچیان‌مقدم، اصغر، یاحقی، مریم. (1390)، بررسی عناصر نمادین در نگارگری ایران، باغ نظر، شماره 19: 65-76.
  • کمندلو، حسین. (1394)، نگاهی به سفره‌های کردی شمال خراسان، همایش ملی فرش دستباف خراسان جنوبی، دانشگاه بیرجند.
  • متولی حقیقی، یوسف. (1387)، خراسان شمالی: پژوهشی پیرامون تاریخ تحولات سیاسی شهرهای خراسان شمالی از آغاز تا انقلاب اسلامی، مشهد، نشر آهنگ قلم.
  • مردانی، آیگین و طاهری، صدرالدین. (1399)، گونه شناسی نقش‌مایه‌های طبیعی گلیم کرمانجی، گلجام، شماره 37: 41-58.
  • مرزبان، پرویز. (1388)، خلاصه تاریخ هنر، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
  • معین، محمد. (1382)، فرهنگ لغت، تهران: دانشگاه تهران.
  • ملیکیان شیروانی، اسدالله. (1350)، ورقه و گلشاه، پیام یونسکو، شماره 27: 27-30.
  • میرنیا، سید علی. (1368)، ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران، مشهد: نشر هما.
  • نصیری، محمدجواد. (1385)، فرش ایران، تهران: نشر پرنگ.
  • نقی زاده، محمد. (1382)، ویژگی‌ها و مبانی زیبایی در هنر اسلامی ایران، فرهنگستان علوم، شماره 20: 33-68.

هال، آلستر و ویووسکا، جوزه لوچیک. (1377)، گلیم: تاریخچه، طرح، بافت و شناسایی، ترجمه شیرین همایون‌فر و نیلوفر الفت شایان، نشر کارنگ، تهران