دو فصلنامه دانش های بومی ایران
دوفصلنامه علمی

دانش محلی کاربرد گیاهان مرتعی در غذاهای سنتی قوم لک در شهرستان دره‌شهر، استان ایلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سهیلا یوسف وند 1
مژگان سادات عظیمی 2
مجتبی جهان تیغ 3
ابوالفضل شریفیان 4

1 دانشجوی دکتری گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.

2 دانشیار، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آب، دانشکده آب‌وخاک، دانشگاه زابل، ایران.

4 دانش‌آموخته دکتری گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.

https://doi.org/10.22054/qjik.2025.80569.1428
چکیده
مطالعات طبخ غذاهای محلی اطلاع از فرسایش شدید دانش سنتی در سراسر جهان می‌دهند. هدف از این مطالعه، 1) معرفی غذاها و خوراکی‌های سنتی مورد استفاده توسط جوامع محلی قوم لک در شهرستان درّه‌شهر و 2) شناسایی گونه‌های گیاهی محلی مورد کاربرد به عنوان مواد اولیه در تهیه این غذاها و خوراکی‌های سنتی و 3) بررسی و شناخت ارزش دانش بومی مردم در زمینه‌ی شیوه‌های متفاوت بهره‌برداری و طبخ خوراک‌های محلی بود.روش اصلی در این تحقیق، اطلاعات یابی به شیوه مستقیم و جمع‌آوری داده‌های خام بود. روش‌های جمع‌آوری اطلاعات در این تحقیق شامل مشاهده میدانی، مصاحبه نیمه ساختارمند و مشاهده مشارکتی بود. با 64 نفر از اهالی روستاهای فرهادآباد، فاضل آباد، گله زرد، غلام آباد و جعفرآباد مصاحبه شد تا مراحل جستجو، برداشت و فرآوری گیاه همراه با مردم محلی ثبت شود. نتایج نشان داد که مردم محلی از دانش بالایی برخوردار بوده و در مجموع 23 گونه گیاهی شناسایی شد که در طبخ خوراک‌های سنتی و محلی به کار برده می‌شد. این دانش نه تنها در خصوص روش های تهیه غذا بود بلکه در مورد فاکتورهای مرتبط با گیاهان همچون زیستگاه گیاه، مراحل رشد، بهترین زمان برداشت و روش برداشت ضمن رعایت اصول بهره برداری پایدار بود.

کلیدواژه‌ها

دانش سنتی
غذای محلی
گیاهان خودرو
گیاهان خوراکی
موضوعات
  • ابطحی، فائزه سادات. (1397)، مطالعه اتنوبوتانی برخی گیاهان دارویی شهرستان شازند، استان مرکزی، فصلنامه گیاهان دارویی، سال هجدهم، شماره 2: 197-211.
  • اکبرزاده، محمد. (1389)، معرفی تعدادی از سبزی‌های خوراکی وحشی موجود در عرصه منابع طبیعی استان مازندران، همایش ملی گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی واحد مازندران، ساری، دوره یازدهم، دوره یکم: 86 –
  • آباد، افسون و طباطباییان، جواد. (1401)، اصلاح گیاهان دارویی، هشتمین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی و منابع طبیعی، سال دوم، شماره 5: 36- 64.
  • چهارسوقی امین، حامد و غیاثوند، فرهاد. (1384)، فناوری بومی راهبردی مناسب برای پایداری نظام‌های کشاورزی، سال بیست و سوم، شماره 269: 79- 86.
  • حسینی، مروارید؛ فروزه، محمدرحیم و بارانی، حسین. (1397)، (دانش بومی جوامع محلی پیرامون گیاهان خوراکی خودرو در مراتع زبرخان نیشابور). دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال چهارم، شماره 9: 43- 96.
  • سعادتپور، مسلم؛ بارانی، حسین؛ عابدی سروستانی، احمد و فروزه، محمدرحیم. (1396)، بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی سجاسرود (استان زنجان). فصلنامه گیاهان دارویی، سال هشتم، شماره 3: 185-193.
  • شاه‌آبادی، ابوالفضل و صادقی، حامد. (1392)، مقایسۀ اثر وفور منابع طبیعی بر رشد اقتصادی ایران و نروژ، فصلنامه مدل‌سازی اقتصادی، سال هفتم، شماره 2: 21-43.
  • علوی، سید زکریا؛ ربیعی، الهه؛ سعیدی گراغانی، حمیدرضا و قوردویی میلان، قهرمان. (1390)، استفاده سنتی و بومی از گیاهان دارویی در شمال کشور (مطالعه موردی: سری 81 و 83 طرح جنگل‌داری اداره کل منابع طبیعی مازندران – ساری). فصلنامه داروهای گیاهی، سال دوم، شماره 2: 113-120.
  • فروزه، محمدرحیم. (1393)، بررسی اتنوبوتانی و پیش‌بینی زیستگاه مطلوب برخی از گونه‌های مهم مرتعی (مطالعه موردی: مرت دیلکان استان کهکیلویه و بویر احمد)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  • فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1395)، مطالعه دانش تهیه انواع غذا با بهره‌گیری از گیاهان خودرو توسط عشایر. دوفصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال سوم، شماره 5: 23- 58.
  • فروزه، محمدرحیم؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1396)، دانش سنتی بهره‌برداری از گیاهان خودرو در تهیۀ خوراک (مطالعه موردی: عشایر مرتع دیلکان). دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال سوم، شماره پنجم: 34- 56.
  • قاسمی، حسن. (1396)، بازشناسی نقش غذاهای بومی در نظام غذا و تغذیه، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال دوازدهم، شماره 1: 133 - 134.
  • کریمی، الهه. (1396)، بررسی اتنوبوتانی و شناسایی برخی گیاهان ادویه‌ای و معطر خوراکی بومی شهرستان ساری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تولید و بهره‌برداری گیاهان دارویی و معطر، موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی سنا.
  • کوسه غراوی، یازمراد؛ شهرکی، محمدرضا؛ عابدی سروستانی، احمد و شهرکی، مریم. (1393)، نقش مراتع در طب سنتی و تأمین داروهای گیاهی مورد نیاز روستاییان و عشایر، دومین همایش ملی کاربرد گیاهان دارویی در سبک زندگی و طب سنتی، سال چهارم، شماره 2: 198- 217.
  • کیاسی، یاسمن. (1398)، مطالعه اتنوفارماکولوژیک و خصوصیات اکولوژیکی مهم‌ترین گونه‌های دارویی مرتع خوش ییلاق در استان گلستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مرتع‌داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
  • گرجی پشتی، مرضیه و پورمافی، امیرهاشم. (1394)، جایگاه و اهمیت تغذیه در فرهنگ ایران بر اساس کاسه سفالی نمه کار (مطالعه موردی هَلوکوتنِه در استان مازندران، سال سوم، شماره 4: 102 –
  • محمودیان، حبیب‌الله. (1383)، معرفی اجمالی قلعه‌های باستانی ایلام، گویش‌های ایلام، سال چهارم، شماره 1، 2–
  • مرادی نژاد، شاهین و وزیرپور، منصوره. (1391)، اتنوبوتانی گیاهان دارویی توسط مردم مبارکه اصفهان. داروهای گیاهی، سال سوم، شماره 2: 129 –
  • ملکی، مرضیه. (1385)، معرفی گیاهان مرتعی و خوراکی منطقه چراغ ویس در استان کردستان، نشریه گیاه و زیست‌بوم، دوره یکم، شماره 5: 36–
  • میردیلمی، سیده زهره؛ حشمتی، غلامعلی و بارانی، حسین. (1393)، مطالعه اتنوبوتانی و اتنواکولوژی گونه‌های دارویی کچیک (مطالعه موردی مراتع کچیک در شمال شرق استان گلستان) دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال یکم، شماره 2: 129–
  • ودادهیر، ابوعلی؛ چقلوند، محمد؛ رفیع فر، جلال‌الدین و امیدوار، نسرین. (1393)، نظام بومی – سنتی: پژوهشی مردم‌شناسی در میان قوم لک در مناطق روستایی و عشایری استان لرستان، توسعۀ روستایی، سال ششم، شماره 1: 72- 126.
  • هزارجریبی، جعفر و صفری شالی، رضا. (1394)، کاربست نظریه بنیانی در شناخت دانش بومی، دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، سال دوم، شماره 3: 43–

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما