دانش بومی ساخت پای پوش سنتی در روستای کُریت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار نساجی پژوهشکده میراث فرهنگی

2 کارشناس پژوهش مطالعات و صنایع دستی، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.

چکیده
مهارت ساخت پای‌پوش از هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است که اگر چه امروزه در اکثر نقاط بدست فراموشی سپرده شده است؛ با این وجود، از آن میتوان به‌عنوان یک نماد فرهنگی و اجتماعی یاد کرد. شهرستان طبس و روستاهای اطراف آن در گذشته یکی از مهمترین مراکز ساخت پای‌پوش در استان خراسان جنوبی محسوب میشدند. از این پای‌پوش بدلیل سبکی، انعطاف پذیری، استحکام و راحتی برای پیاده روی های طولانی مدت در مشاغلی همچون: کشاورزی، شبانی و زندگی عشایری استفاده فراوانی میشد. هدف این جُستار علاوه بر حفظ و پاسداری از بنیانهای فرهنگی و هنری ایران، معرفی شیوه عملی و گام به گام هنر سنّتی ساخت پای‌ پوش در روستای کُریت است. اصلی ترین پرسش این مطالعه به «چگونگی شیوه ساخت پای‌پوش سنتی کُریت از مواد اولیه طبیعی و بوم‌آورد منطقه» باز می‌گردد. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی و بر اساس مستندات کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و مصاحبه با استادکاران هنرمند شهرستان طبس و روستای کُریت نگاشته شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مهارت ساخت پای‌پوش سنتی در روستای مذکور مبتنی بر «روحیه تعاون و همکاری» زنان و مردان روستا بوده و برای ساخت آن از مواد کاملاً طبیعی استفاده میشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

- افشار قوجانی، دارا و نیکویی، زهرا. (1388). «گیوه‌سازی». رشد آموزش هنر، شماره 18: 56-60.
- تاشکیران، نوردن. (1391). «مطالعه مفاهیم نمادین نقش‌مایه‌ها بر روی گلیم»، ترجمه: مهدیه سلیمی بنی و محمد افروغ. کتاب ماه هنر، شماره 172: 94-102.
- جنتیان، عصمت. (1395). مصاحبه درباره «رویه بافی هنر بومی گیوه‌بافی در طبس»، یادداشت 6.
- خمسه، خدیجه. (1395). مصاحبه درباره «رویه بافی هنر بومی گیوه‌بافی در طبس»، یادداشت 7.
- دادور، ابوالقاسم و پور کاظمی، لیلا. (1388). «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایری ایران». زن در توسعه و سیاست، دوره 7، شماره 4: 37-56.
-دلاواله، پیترو. (1370). سفرنامه پیترو دلاواله؛ قسمت مربوط به ایران، ترجمه: شجاع‌الدین شفا. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم.
- دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
- ذوالفقاری، محمدحسن. (1395). مصاحبه درباره «تخت‌کشی پای‌پوش کریت»، یادداشت 3.
- رئیس‌السادات، سید حسین. (1380). تاریخ خراسان در سده نخست هجری. مشهد: نشر جلیل، چاپ اول.
- زکریای‌کرمانی، ایمان و رحیمی، افسانه. (1400). «آینده‌پژوهی هنر سنتی گیوه‌بافی شهرستان دهاقان». هنرهای صناعی ایران، سال چهارم، شماره 2: 37-50.
- سرفراز، علی‌اکبر و فیروزمندی، بهمن. (1381). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی؛ ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی. تهران: انتشارات عفاف، چاپ اول.
- سلطان‌سابقی، خدیجه. (1395). مصاحبه درباره «رویه بافی هنر بومی گیوه‌بافی در طبس»، یادداشت 8.
- شاردن، شوالیه. (1376). سفرنامه شوالیه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، جلد اول. تهران: نشر توس، چاپ اول.
صداقت‌کیش، جمشید. (1365). «تاریخچه صنعت گیوه‌دوزی در ایران: گیوه و ملکی». چیستا، شماره 35: 335-346.
- عمید، حسن. (1375). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ ششم.
-کریمی، محسن و حبیبی، نسیبه. (1389). «گیوه (جوراب) سنجانی، هنری رو به فراموشی». کتاب ماه هنر، شماره 143: 124-129.
- کلانتر ضرابی، عبدالرحیم. (1379). تاریخ کاشان، به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.
-گلاک، جی. و گلاک، سومی. (1355). سیری در صنایع‌دستی ایران، ترجمه: یحیی ذکاء و رضا علوی. تهران: انتشارات بانک ملی ایران، چاپ اول.
- مرتضوی، فاطمه. (1395). مصاحبه درباره «هنر سنتی ساخت پای‌پوش در طبس»، یادداشت 2.
- مستوفی، عبدالله. (1386). شرح زندگانی من (تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه)، جلد اول. تهران: نشر هرمس، چاپ اول.
- مقداری، محمدحسین. (1395). مصاحبه درباره «تخت‌کشی پای‌پوش کریت»، یادداشت 4.
- مریدا، محمدطاهر. (1395). مصاحبه درباره «تخت‌کشی پای‌پوش کریت»، یادداشت 5.
- مریدا، محمدهاشم. (1395). مصاحبه درباره «هنر سنتی ساخت پای‌پوش در طبس»، یادداشت 1.
- وولف، هانس. (1372). صنایع‌دستی کهن ایران، ترجمه: سیروس ابراهیم‌زاده. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.