آسیب شناسی آیین نخل گردانی در جایگاه آیینی شیء- محور از منظر حفاظت از گنجینه های فرهنگی زنده ی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده ی حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران

2 گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران

چکیده
آسیبهایی که بسیاری از آیینها را تهدید کرده و آنها را از چرخه زندگی انسان خارج ساخته اند، آیین نخلگردانی را نیز تهدید میکنند. این امر از اندیشه در "تغییرها در چگونگی برگزاری آیین و مقدمات و مؤخرات آن، به نحوی که دور شدن از ساختار سنتی-معنوی آن را به همراه داشته باشند"، قابل دریافت است. نخل، شیءای محوری و نمادین در برگزاری آیین نخلگردانی بوده، روند برگزاری این آیین، حول محور این شیء پا گرفته است،و آسیب شناسی تداوم حیات نخلها بخش بزرگی از آسیب شناسی تداوم حیات آیین است.از دیگرسو،دقت در ساز و کار برگزاری آیین نخلگردانی در حوزه جغرافیایی-فرهنگی کویر یزد،نشان از آغاز آسیبها و تهدیدها دارد.این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است:چه آسیبهایی تداوم حیات اصالتمند آیین نخلگردانی را تهدید میکند؟روش پژوهش،توصیفی-تحلیلی بوده،با استناد به منابع مکتوب،مشاهدات میدانی و گفتگو،داده های پژوهش فراهم شد.درنهایت با تحلیل محتوای گرآمده،جمع بندی و نتیجه گیری صورت گرفت.یافته ها نشان میدهند که آسیبها ذیل سه گروه اصلی،آسیبهای متوجه:"اعتقاد جامعه آیین ورز به مفاهیم بنیادین نخلگردانی"،"سنتهای تاریخی و آداب سنتی جاری در سازگان آیینی و استمرار آنها" و "دانش و مهارت در روش سنتی ساخت و حفاظتِ نخلها و آداب آن"،تداوم حیات اصالتمند آیین نخلگردانی را متأثر ساخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-   ابویی، رضا. یادگاری، زهره. و افاضت، شهاب. (1395)، آسیب‌شناسی میراث زبانی از طریق بازشناسی جایگاه و عملکرد آن در میراث فرهنگی. مرمت و معماری ایران (مرمت آثار و بافت‌های تاریخی فرهنگی)، سال ششم، شماره 11: 29-40.
-   اسحاقی، پیمان و میر رضی، سید حسین. (1388)، مأخذشناسی مناسک نخل برداری/گردانی در ایران. خیمه، شماره 51.
-   اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1392)، روزها. جلد اول. تهران: انتشارات یزدان.
-   افشار، ایرج. (1374)، یادگارهای یزد. جلد اول. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
-   آل احمد، جلال. (1343)، ارزیابی شتاب‌زده. تهران: —.
-   آیتی تفتی، عبدالحسین. (۱۳۱۷)، تاریخ یزد. یزد: چاپخانه گلبهار یزد.
-   بلوکباشی، علی. (1380)، نخل‌گردانی، نمایش تمثیلی از جاودانگی حیات شهیدان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
-   بلوکباشی، علی. (1389)، تابوت‌گردانی: نمایش تمثیلی قدسیانه. در علی بلوکباشی: در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن. تهران: گل‌آذین.
-   بلوکباشی، علی. (1392)، هنر عامه، مجرای علائم رمزی. مجموعه مقالات انسان‌شناسی هنر. به کوشش بهار مختاریان و محمدرضا رهبری. اصفهان: حوزه هنری اصفهان.
-   پویا، عبدالعظیم. (۱۳۷۹)، جستاری درباره نخل و نخل برداری در یزد. مجله فرهنگ یزد. شماره ۶ و ۷: ۵۹-۵۱.
-   جمشیدی گوهرریزی، مهدیه. (1389)، نخل و نخل‌گردانی در استان یزد. مجله معرفت. شماره ۱۵۱.
-   حصوری، علی. (۱۳۷۸)، سیاوشان. تهران: چشمه.
-   حصوری، علی. (۱۳۸۴)، آیین‌شناخت. تهران: چشمه.
-   حمیدی، سمیه و شاطری، مفید. (1395)، نخل‌گردانی محرم در درخش: نگاهی انسان‌شناختی. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. سال 11. شماره 1: 85-104.
-   خاکی، محمدرضا و قائدی، سیاوش. (1393)، ریخت‌شناسی آیین نخل‌گردانی: نمایش نمادین جاودانگی اساطیر. کتاب صحنه. شماره 9: 5-24.
-   دشتکی، گیتی. (1396)، تقدس در نخل و نخل‌گردانی. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
-   الر، جک دیوید. (1392)، کاربردهای مناسکی ماسک‌ها، بدن، و ابزارها و اشیاء. ترجمه جبار رحمانی. مجله انسان و فرهنگ، شماره 4: 56-57.
-   رمضان خانی، صدیقه. (1396)، فرهنگ‌عامه مردم شهر یزد. یزد: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-   زارع زاده، فهیمه. و رهبرنیا، زهرا. (1388)، تعاملات مشترک میان آفرینندگان و مخاطبان نخل. دوفصلنامه مطالعات هنر اسلامی. شماره ۱۱. پاییز و زمستان ۱۳۸۸.
-   سعیدی، م‍ح‍م‍د ح‍س‍ن. (1386)، م‍ردم‌ش‍ن‍اسی م‍رأسم آیینی: پ‍ژوهشی درم‍رأسم ن‍خ‍ل‌گردانی روست‍ای دهم‍لا. دانشگاه آزاد اسلامی واحد آشتیان.
-   سید علی زاده، سید احمد. (1394)، نخل‌گردانی در کویر. یزد: انتشارات سید علی‌زاده.
-   شایگان، داریوش. (1382)، آسیا در برابر غرب. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر.
-   شریعتی، علی. —، تاریخ و شناخت ادیان. تهران: بی‌تا.
-   عسگری، مهدی. محمد همایون، سپهر. (1392)، آیین نخل آرایی و نخل‌گردانی روز عاشورا در ششتمد (سبزوار). مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان. شماره 29: 161-180.
-   فرامکین، گرگوار. (1372)، باستان‌شناسی در آسیای مرکزی. ترجمه صادق ملک شهمیرزادی. تهران: وزارت امور خارجه.
-   فکوهی، ناصر. (1393)، نقش مناسک و آیین‌ها در تقویت باورهای ملی و معنوی: گفتگو با ناصر فکوهی. فاطمه طاهری. انسان‌شناسی و فرهنگ:
http://www.anthropology.ir/article/25506.html (Access date:1/3/2016).
-   کاظمی، سمیه. (1391)، بررسی انسان‌شناختی هنرهای تزیینی در نخل‌گردانی محله هرده ابیانه. انسان‌شناسی. شماره 16: 116-142.
-   کاظمینی، میرزامحمد. (۱۳۸۷)، نخل، آینه‌گردان عشق. قم: ریحانه الرسول.
-   گلباف بنادکی، محمدامین. (1376)، فرم و فضا در نخل ماتم یزد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد: دانشگاه هنر.
-   گلشن یزدی، جلال. (1384)، یزد دیروز. یزد: صحیفه خرد.
-   لطیفی، غلامرضا و حجی‌زاده بهمدی، اسماعیل. (1391)، مراسم آیینی نخل برداری روز عاشورا در فردوس. فصلنامه دانش بومی. سال دوم. شماره 2: 87-128.
-   مزروعی، علی. (1363)، آرشیوهای آفریقا و سنت‌های غیر مکتوب. پیام یونسکو. شماره 178: 12-14.
-   ملک ثابت، محمدحسن. (1373)، نخل و نخل‌گردانی در یزد. پژوهش‌های مردم‌شناسی استان یزد با موضوع ماه محرم و نخل‌گردانی.
-   نصر، سید حسین. (1392)، هنر و معنویت اسلامی. ترجمه رحیم قاسمیان. چاپ دوم. تهران: حکمت.
-   وفایی شاهی، حمید. (1385)، ویژگی‌های عناصر بصری و نمادهای نخل. دانشگاه شاهد: پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
وفایی شاهی، حمید. (۱۳۹۵)، تحلیلی بر عناصر بصری و نمادهای نخل. یزد: اندیشمندان یزد.