گَل: نهاد یاریگری و پایداری اجتماعی در میراث جهانی منظر فرهنگی اورامانات(مطالعه موردی: باینگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مردم شناسی دانشگاه تهران

2 دانشیار مردم شناسی دانشگاه تهران

چکیده
مقدمه و هدف: «گَل» به عنوان یک نظام همکاری سنتی در اورامانات، بازتابی از نظامی اخلاقی و اجتماعی است که بر پیوندهای خویشاوندی و تعهد متقابل بنا شده است. این مقاله با مطالعه موردی باینگان، ساختار، کارکرد و معانی فرهنگی این نهاد یاریگری را از منظر انسان‌شناختی بررسی می‌کند.

روش تحقیق و یافته‌ها: داده‌های پژوهش از طریق مشاهده مشارکتی (در یک پروژه ۴۱ روزه راه‌سازی) و مصاحبه‌های عمیق با کنشگران محلی گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد گَل علاوه بر نقش اقتصادی (در کشاورزی، ساخت‌وساز و راه‌سازی)، کارکرد حیاتی اجتماعی و فرهنگی دارد. این نهاد به عنوان تنظیم‌کننده روابط و حافظ توازن در نظام معیشتی عمل می‌کند و با بازتولید اعتماد و سرمایه اجتماعی، پایداری جمعی را تقویت می‌کند.

نتیجه‌گیری و اهمیت: نظام گَل، با وجود تغییرات معاصر، همچنان پویا و کارآمد است و به عنوان یک میراث ناملموس زنده، کارکرد هویتی و مقاومتی در برابر فردگرایی و منطق بازار مدرن ایفا می‌کند. این نهاد (با تحلیل نظری موس، ترنر و سالینز)، بنیان‌های پیوند اجتماعی و استمرار فرهنگی اورامانات را بازتولید کرده و الگویی از تاب‌آوری فرهنگی به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

-   شهری‌باف، جعفر. (۱۳۶۹). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم: زندگی، کسب‌وکار و ... . تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
-   فرهادی، مرتضی. (1393). واره: درآمدی به مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی تعاون. تهران: شرکت سهامی انتشار.
-   فرهادی، مرتضی. (1403). فرهنگ یاریگری در ایران، جلد اول، چاپ هشتم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-   فرهادی، مرتضی. (1398). مکتب نوسازی و دشواری‌های بومی‌سازی در ایران. تهران: موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
-   فرهادی، مرتضی. (1401). انسان‌شناسی یاریگری. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
-   کسروی، احمد. (۱۳18). در پیرامون تمدن. تهران: ماهنامه پیمان، سال پنجم، شماره پنجم.
-   مصطفایی، عزیز. (1398). مطالعه مردم‌شناسی اورامانات کرمانشاه، کرمانشاه: طرح پژوهشی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.
-   مصطفایی، عزیز. (۱۴۰۴). یادداشت‌های میدانی درباره گَل به‌مثابه میراث فرهنگی ناملموس در اورامانات. پژوهش دکتری منتشرنشده، دانشگاه تهران.
-   منصوری مقدم، منصور و مصطفایی، عزیز. (۱۳۹۶). مردم‌شناسی هورامان کردستان. سنندج: طرح پژوهشی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.
-   هدایت، صادق. (1342). نیرنگستان. تهران: امیرکبیر.
-   وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی. (۱۴۰۲). پرونده ثبت ملی آیین گَل در باینگان. تهران: دفتر ثبت میراث فرهنگی ناملموس. دسترسی در: https://mcth.ir/