گَل: نهاد یاریگری و پایداری اجتماعی در میراث جهانی منظر فرهنگی اورامانات(مطالعه موردی: باینگان)

مصطفایی, عزیز; فیاض, ابراهیم; نادری, احمد

doi:10.22054/qjik.2026.89163.1480

گَل: نهاد یاریگری و پایداری اجتماعی در میراث جهانی منظر فرهنگی اورامانات(مطالعه موردی: باینگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عزیز مصطفایی ¹

ابراهیم فیاض ² ^¶

احمد نادری ² ^¶

¹ دانشجوی دکتری مردم شناسی دانشگاه تهران

² دانشیار مردم شناسی دانشگاه تهران

https://doi.org/10.22054/qjik.2026.89163.1480

چکیده

مقدمه و هدف: «گَل» به عنوان یک نظام همکاری سنتی در اورامانات، بازتابی از نظامی اخلاقی و اجتماعی است که بر پیوندهای خویشاوندی و تعهد متقابل بنا شده است. این مقاله با مطالعه موردی باینگان، ساختار، کارکرد و معانی فرهنگی این نهاد یاریگری را از منظر انسان‌شناختی بررسی می‌کند.

روش تحقیق و یافته‌ها: داده‌های پژوهش از طریق مشاهده مشارکتی (در یک پروژه ۴۱ روزه راه‌سازی) و مصاحبه‌های عمیق با کنشگران محلی گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد گَل علاوه بر نقش اقتصادی (در کشاورزی، ساخت‌وساز و راه‌سازی)، کارکرد حیاتی اجتماعی و فرهنگی دارد. این نهاد به عنوان تنظیم‌کننده روابط و حافظ توازن در نظام معیشتی عمل می‌کند و با بازتولید اعتماد و سرمایه اجتماعی، پایداری جمعی را تقویت می‌کند.

نتیجه‌گیری و اهمیت: نظام گَل، با وجود تغییرات معاصر، همچنان پویا و کارآمد است و به عنوان یک میراث ناملموس زنده، کارکرد هویتی و مقاومتی در برابر فردگرایی و منطق بازار مدرن ایفا می‌کند. این نهاد (با تحلیل نظری موس، ترنر و سالینز)، بنیان‌های پیوند اجتماعی و استمرار فرهنگی اورامانات را بازتولید کرده و الگویی از تاب‌آوری فرهنگی به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها

گَل

یاریگری سنتی

اورامانات

باینگان

پایداری اجتماعی

میراث ناملموس

موضوعات