دانش بومی
محمدجواد حیدریان دولت آبادی؛ احسان علی اکبری بابوکانی
چکیده
دانش سنتی گونهای از علم و تجربه است که پس از سالها تجربهاندوزی جوامع بومی و محلی در مناطق جغرافیایی معین حاصلشده است. با گسترش روز افزون مبادلات تجاری در عرصه بین المللی ضرورت حمایت از این دانش که حاصل دسترنج نسلهای متمادی جوامع محلیوبومی است بیش ازپیش احساس میشود. با توجه به اهمیت حمایت از دانش سنتی، برخی ازکشورها (خصوصاً ...
بیشتر
دانش سنتی گونهای از علم و تجربه است که پس از سالها تجربهاندوزی جوامع بومی و محلی در مناطق جغرافیایی معین حاصلشده است. با گسترش روز افزون مبادلات تجاری در عرصه بین المللی ضرورت حمایت از این دانش که حاصل دسترنج نسلهای متمادی جوامع محلیوبومی است بیش ازپیش احساس میشود. با توجه به اهمیت حمایت از دانش سنتی، برخی ازکشورها (خصوصاً کشورهایی که منابع غنی دانش سنتی را در اختیار دارند)درحقوق داخلی خود اقدام به وضع قوانینومقررات مربوط بهحفاظت از دانش سنتی نمودهاند. در کشور ما نیز با ایجاد شورای سیاستگزاری حقوق مالکیت فکری اقداماتی در زمینه ارتقاء حقوق مالکیت فکری ایجاد شده است. دانش سنتی کشور ما خصوصاً با توجه به تمدن کهن و گستره وسیع کشور نیازمند توجه جدی است و با توجه به ماهیت و ویژگی خاص دانش سنتی و قابلیت های حقوق مالکیت فکری ایران طراحی و ایجاد نظام خاص حمایت از دانش سنتی از ضرورت های جدی نظام حقوقی ایران است. در این پژوهش ضرورت و ویژگی های این نظام حمایتی مورد مطالعه قرار گرفته است.
دانش بومی
زهرا علی نژادمقدم شهرکی؛ محمد رحیم فروزه؛ حنانه محمدیکنگرانی؛ حسن یگانه
چکیده
مطالعهی طبخ خوراک با استفاده از گیاهان مرتعی به عنوان یک موضوع مهم در پژوهشهای مردمنگاری شناخته میشود که مکتوب نمودن آن بر عهدهی مردم نگاران است. بر همین اساس، هدف محققان از انجام پژوهش حاضر، گردآوری دانش مردمان منطقهی شاه کوه سفلی در زمینهی طبخ انواع خوراکهای محلی با استفاده از گیاهان خودروی مرتعی است. به منظور ثبت دانش ...
بیشتر
مطالعهی طبخ خوراک با استفاده از گیاهان مرتعی به عنوان یک موضوع مهم در پژوهشهای مردمنگاری شناخته میشود که مکتوب نمودن آن بر عهدهی مردم نگاران است. بر همین اساس، هدف محققان از انجام پژوهش حاضر، گردآوری دانش مردمان منطقهی شاه کوه سفلی در زمینهی طبخ انواع خوراکهای محلی با استفاده از گیاهان خودروی مرتعی است. به منظور ثبت دانش گرانبهای بومیان، مصاحبهها در فصل بهار و تابستان سال 1402 و 1403 با استفاده از روش مشاهده مشارکتی و مصاحبههای باز انجام شد و خبرگان محلی به روش گلوله برفی شناسایی شدند. در تحقیق حاضر، در مجموع 13 گیاه خودرو شناسایی و شیوه طبخ 16 نوع غذا ثبت گردید. همچنین گیاهان با فرم رویشی علفی بیشترین سهم از گیاهان مورد استفاده در تهیهی خوراک را به خود اختصاص دادهاند و تمام یا بخشهای مختلف گیاهان به عنوان مواد اصلی غذا و یا به عنوان افزودنی، چاشنی، طعمدهنده و ادویه مورد استفاده واقع میشوند. با توجه به گستردگی دانش گذشتگان در زمینهی طبخ خوراک و تهیهی غذاهای سنتی، میتوان اذعان داشت که ثبت و تحلیل دانش بومی مرتبط با طبخ غذاهای محلی نه تنها به حفظ فرهنگ غذایی کمک میکند بلکه میتواند راهکارهایی جهت ارتقاء سلامت تغذیه جوامع ارائه دهد.
دانش بومی
سامرا سلیم پور؛ امیر انوری مقدم
چکیده
مهارت ساخت پایپوش از هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است که اگر چه امروزه در اکثر نقاط بدست فراموشی سپرده شده است؛ با این وجود، از آن میتوان بهعنوان یک نماد فرهنگی و اجتماعی یاد کرد. شهرستان طبس و روستاهای اطراف آن در گذشته یکی از مهمترین مراکز ساخت پایپوش در استان خراسان جنوبی محسوب میشدند. از این پایپوش بدلیل سبکی، انعطاف پذیری، ...
بیشتر
مهارت ساخت پایپوش از هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است که اگر چه امروزه در اکثر نقاط بدست فراموشی سپرده شده است؛ با این وجود، از آن میتوان بهعنوان یک نماد فرهنگی و اجتماعی یاد کرد. شهرستان طبس و روستاهای اطراف آن در گذشته یکی از مهمترین مراکز ساخت پایپوش در استان خراسان جنوبی محسوب میشدند. از این پایپوش بدلیل سبکی، انعطاف پذیری، استحکام و راحتی برای پیاده روی های طولانی مدت در مشاغلی همچون: کشاورزی، شبانی و زندگی عشایری استفاده فراوانی میشد. هدف این جُستار علاوه بر حفظ و پاسداری از بنیانهای فرهنگی و هنری ایران، معرفی شیوه عملی و گام به گام هنر سنّتی ساخت پای پوش در روستای کُریت است. اصلی ترین پرسش این مطالعه به «چگونگی شیوه ساخت پایپوش سنتی کُریت از مواد اولیه طبیعی و بومآورد منطقه» باز میگردد. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی و بر اساس مستندات کتابخانه ای، مشاهدات میدانی و مصاحبه با استادکاران هنرمند شهرستان طبس و روستای کُریت نگاشته شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مهارت ساخت پایپوش سنتی در روستای مذکور مبتنی بر «روحیه تعاون و همکاری» زنان و مردان روستا بوده و برای ساخت آن از مواد کاملاً طبیعی استفاده میشده است.
دانش بومی
سمیرا حسینی رودباری؛ حسین سلطان زاده؛ مهرداد متین؛ محمد محمدزاده دوگاهه
چکیده
در سالهای اخیر، مسائل مرتبط با دیدگاه جنسیتی در جوامع گوناگون ، بهعنوان یکی از ابعاد فرهنگی مؤثر در شکلگیری فضاهای مسکونی مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله با هدف تحلیل تأثیر متغیر فرهنگ جنسیتی بر ساختار پیکربندی فضایی خانههای بومی در خراسان بزرگ و کهن بهویژه شهر هرات انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی ...
بیشتر
در سالهای اخیر، مسائل مرتبط با دیدگاه جنسیتی در جوامع گوناگون ، بهعنوان یکی از ابعاد فرهنگی مؤثر در شکلگیری فضاهای مسکونی مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله با هدف تحلیل تأثیر متغیر فرهنگ جنسیتی بر ساختار پیکربندی فضایی خانههای بومی در خراسان بزرگ و کهن بهویژه شهر هرات انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی است. دادههای مورد نیاز از طریق مطالعات میدانی، ثبت مستند از پلانها،و بررسی آن ها به لحاظ ساختار شکلی و دیدگاههای فضایی خانههای سنتی، و همچنین بررسی منابع کتابخانهای و علمی معتبر جمعآوری شدهاند. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که پیکربندی فضایی خانههای سنتی هرات، بازتابی ساختاریافته از نظام فرهنگی جنسیتی خراسان بزرگ است که در تعامل پیچیدهای با عوامل محیطی، اجتماعی، سیاسی و سنتی شکل گرفته است. بهویژه، تحلیل نمونهها نشان میدهد که فضاهای اختصاصی زنانه با ویژگیهایی چون عزلت نسبی، محدودیت دید خارجی و دسترسی کنترلشده در ساختار فیزیکی خانهها بهصورت سیستماتیک طراحی شدهاند.ساختار فیزیکی و سازماندهی فضایی خانههای بومی هرات گواه بر آن است که معماری بومی، بهعنوان یک متن فرهنگی، ضمن تحقق نیازهای مادی، ارزشها، هنجارها و سلسلهمراتب اجتماعی بهویژه مبتنی بر دیدگاه جنسیت را در قالب فرم و فضا کُدگذاری میکند
دانش بومی
جواد مداحی؛ معصومه بهمنی؛ عبدالحسین دانشوری نسبب
چکیده
استان هرمزگان بهعنوان کانون دانشهای بومی و تنوع فرهنگی در جنوب ایران شناخته میشود. پوشش سنتی زنان، یعنی “برقع”، فراتر از یک پوشش صرف، حامل لایههای معنایی، اجتماعی و اقتصادی است. با وجود اهمیت تاریخی و فرهنگی، پژوهشهای اندکی بهصورت پدیدارشناختی به تجربه زیسته زنان از کارکردهای برقع پرداختهاند. هدف این پژوهش، تحلیل ...
بیشتر
استان هرمزگان بهعنوان کانون دانشهای بومی و تنوع فرهنگی در جنوب ایران شناخته میشود. پوشش سنتی زنان، یعنی “برقع”، فراتر از یک پوشش صرف، حامل لایههای معنایی، اجتماعی و اقتصادی است. با وجود اهمیت تاریخی و فرهنگی، پژوهشهای اندکی بهصورت پدیدارشناختی به تجربه زیسته زنان از کارکردهای برقع پرداختهاند. هدف این پژوهش، تحلیل ابعاد زیسته برقعپوشی زنان هرمزگان است.پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و چارچوب پدیدارشناسی تجربیات زیسته انجام شده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۵ زن برقعپوش (با نمونهگیری هدفمند و رسیدن به اشباع نظری) گردآوری شد. تحلیل دادهها با نرمافزار MAXQDA و روش کدگذاری تماتیک انجام گرفت.تحلیل دادهها منجر به استخراج ۲۴۹ کد اولیه شد که در قالب سه مضمون اصلی دستهبندی شدند: ابعاد نمادین و ادراکات حسی، تجلی باورها و الزامات فقهی، و بازنمایی هویت و ساختارگرایی فرهنگی. یافتهها نشان میدهند برقع بهمثابه واسطه فرهنگی عمل کرده و گذار نسلی از کارکرد “پوشاندن و دیده نشدن” به سمت “آراستگی و عاملیت اقتصادی” را تجربه کرده واین مطالعه با مستندسازی تجربه زیسته زنان، ابعاد چندوجهی دانش بومی برقع را آشکار کرده و بر آسیبپذیری این سنت در برابر مدرنیته تأکید میکند. ضرورت توجه سازمانهای فرهنگی به حفظ این میراث ناملموس را برجسته میسازد.
