گوت‏ کِ‏ مال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات ‌علمی و استادیار گروه مرمت و احیاء بناها و بافت‌های تاریخی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانش آموخته دانشگاه شهید بهشتی تهران/دانشکده معماری و شهرسازی/گروه مرمت و احیای ابنیه و بافتهای تاریخی

3 عضو هیات علمی دانشگده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی تهران

10.22054/qjik.2021.54230.1224

چکیده

سیاه‌چادر نوعی مسکن عشایری است که ساختار آن متناسب با عوامل جغرافیایی و فرهنگی هر ایل تعیین می‌شود. ساختار سیاه‏چادر ایل سنگسر(مشهور به گوت) ترکیبی از دستبافته‏ها با مصالح بنایی است. بسترسازی در سیاه‏چادرهای سایر ایلات نیز انجام می‏شود با این تفاوت که در زیرسازی سیاه‏چادر‏های ایل سنگسر(مشهور به گوت‏کِ‏مال) علاوه بر ایجاد حریم و بستری هموار با ایجاد دیواره‏ها و سکوهایی کوتاه با مصالح بنایی نوعی فضاسازی‏ صورت می‏گیرد که پس از برچیدن سیاه‏چادر باقی می‏ماند و در سال بعد با مرمتهای جزئی مجدداً مورداستفاده قرار می‏گیرد. در دهه‏های اخیر با افزایش خانه‏سازی در ییلاقات استفاده از سیاه‏چادر کمرنگ شده، لذا شناسایی و مستندنگاری معدود نمونه‏های باقیمانده فی‌نفسه ارزنده است. در این مقاله با شناسایی و بررسی 5 نمونه‏ی موجود از زیرسازی سیاه‏چادرهای ایل سنگسر به روش توصیفی ـ تحلیلی، یک دسته‏بندی‏ از ساختار این زیرسازی‏ها ارائه شده است. متغیرهای بررسی‌شده شامل موقعیت و ویژگی استقرارگاه‏ها در منطقه، تأثیر توپوگرافی و شرایط جغرافیایی بر طراحی، ابعاد، کاربری، فرم، دسترسی و مصالح است. نتایج نشان می‏دهند تغییراتی در ابعادوفرم، نوع مصالح و فضاهای ارتباطی و جابه‌جایی کاربریها در نمونه‏های جدید به وجود آمده‌است. به نظر می‏رسد ادامه‏ی این روند، گوت‏ها را از کاربری و کارآمدی اصیل خود دور خواهد‌کرد.

کلیدواژه‌ها