نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی. تهران. ایران

2 گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران

3 گروه فلسفه هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران

چکیده

پارچه‌بافی در عصر صفوی به عنوان یکی از مشاغل مهم نقش بسزایی در اقتصاد، فرهنگ و شرایط اجتماعی جامعه ایران داشت. به دلیل حمایت دربار و حکام از آن، این پیشه با رشد و پیشرفت چشمگیری رو به رو شد. گسترش کارگاه‌های پارچه‌بافی حکومتی و گرد آوردن هنرمندان در این کارگاه‌ها سبب گردید تا منسوجات ارزنده‌ای از این دوره به یادگار بماند. این منسوجات اغلب برای تامین لباس درباریان، پرده‌های فاخر و روپوش مقابر سلطنتی به‌کار می‌رفت. منسوجاتی که به نظر می‌رسد امروزه دانش بافت‌آن‌ها مغفول مانده و پس از عصر صفوی به دست فراموشی سپرده شده است. بر این اساس، هدف این پژوهش بر شناسایی روش بافت یک نمونه پارچه‌های دوره صفوی که در موزه متروپولیتن نگهداری می‌شود، معطوف گشته است. تا شیوه بافت این پارچه را مورد تحلیل فنی دقیق و موشکافانه نماید. جمع آوری اطلاعات در این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای و میدانی بوده است. برای نیل به این مقصود به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهندکه در این پارچه برای اجرای نقش پارچه شاهزاده و اسیر لزوماً در شیوه بافت از نوع اطلسی ـ دارایی استفاده شده است و شیوه اجرای نقش نیز به صورت قطاری(راپرت 1/2 عرضی چرخان) است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  • ابراهیمی ناغانی، حسین و جعفری دهکردی، ناهید. (1397)، «مطالعۀ طرح و الگوی پارچه‌های زربفت دورۀ صفوی (مطالعۀ موردی: طراحی نقش انسان)». هنرهای صناعی ایران، سال یکم، شماره 2: 25 ـ 52.
  • اسکندر بیگ منشی. (1382)، عالم آرای شاه اسماعیل، تصحیح ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
  • پوپ، آرتور آپهام. (1387)، شاهکارهای هنر ایران. اقتباس و نگارش پرویز ناتل خانلری. تهران: علمی فرهنگی.
  • برزین، پروین. (1346)، «پارچه‌های قدیم ایران»، هنر و مردم، دوره پنجم، شماره 59: 39 ـ 44.
  • پوپ، آرتر آپم. (1387)، سیری در هنر ایران (از دوران پیش از تاریخ تا امروز)، زیر نظر آرتر آپم پوپ، فیلیس آکرمن، مترجمان نجف دریابندری ...[و دیگران]. تهران: علمی فرهنگی.
  • تالبوت رایس، دیوید. (1374 ـ 1375)، «هنر اسلامی در ایران دوره صفوی»، فصلنامه هنر، ترجمه ابراهیم نجفی برزگر، شماره 30: 201 ـ 206.
  • توسلی، رضا. (1387)، «مطالعه تطبیقی نقوش منسوجات صفوی و عثمانی»، مطالعات هنر اسلامی، شماره 8: 87 ـ 106.
  • جعفری نعیمی و محمدحسین. (1400)، «بررسی مؤثر بر طراحی پارچه‌های غیاث‌الدین علی نقشبند یزدی در دوره صفوی»، رهپویه هنرهای صناعی، دوره اول، شماره 2: 7 تا 20.
  • حسین‌زاده قشلاقی، سارا و مونسی سرخه، مریم. (1396)، «بررسی وجوه اشتراک و افتراق پارچه‌های عصر صفوی و عثمانی»، نگره. شماره 41، 94 ـ 111.
  • حسین‌زاده قشلاقی، سارا و مونسی سرخه، مریم. (1396)، «عوامل فرهنگی مؤثر بر دگرگونی نقش مایه‌های انسانی در پارچه‌های دوره‌های صفوی و اول قاجار»، مطالعات هنر اسلامی، شماره 28: 21 ـ 41.
  • حمیدی منش، تقی و جعفری دهکردی، ناهید. (1399)، «نقش شهریاران صفوی در پیشرفت صنعت پارچه‌های ابریشمین ایران»، هنرهای صناعی، سال سوم، شماره 1: 109 ـ 123.
  • خلیل‌زاده مقدم، مریم و صادق‌پور فیروزآباد، ابوالفضل. (1391)، «بررسی تطبیقی نقوش پارچه‌های صفوی و گورکانی»، نگره، دوره هفتم، شماره 21: 21 ـ 36.
  • اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان. (1379). اوج‌های درخشان هنر ایران، ترجمه هرمز عبداللهی و روئین پاکباز، تهران: آگاه، چاپ یکم.

دهقانی، روح اله. (1402)، مصاحبه با عنوان «دستگاه و شیوه‌های بافت زری‌بافی» یادداشت 1.

  • ذکاء، یحیی. (1341)، «غیاث نقش‌بند، نقاش توانا، شاعری خوش‌قریحه و بافنده‌ای چیره‌دست»، هنر و مردم، دوره 1، شماره 1: 7 ـ 11.
  • رجبی، محمدعلی. (1384)، شاهکارهای نگارگری ایران، موزه هنرهای معاصر. تهران: موسسه هنرهای تجسمی.
  • روح‌فر، زهره. (1378)، «زری‌بافی در دوره صفوی (ارتباط هنر نقاشی با نقوش پارچه‌های زربفت)»، ماه هنر، شماره 17 و 18: 73 ـ 76.
  • روح‌فر، زهره. (1392)، نگاهی به پارچه‌بافی دوران اسلامی، تهران: سمت.
  • روملو، حسن بیگ. (1375)، احسن التواریخ. به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بابک.
  • سیوری، راجر. (1374)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
  • شاردن، ژان. (1350)، سیاحت‌نامه شاردن، ترجمه محمد عباسی، ج 4. تهران: امیرکبیر. چاپ دوم.
  • شریف‌زاده، سید عبدالمجید. (1375)، تاریخ نگارگری در ایران، تهران: حوزه هنری، سوره مهر.
  • صحرا پیما، ندا. (1394)، اصلاح‌نامه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی، نساجی و پوشاک، تهران: بنیاد ایران‌شناسی.
  • صفاکیش، حمیدرضا و یزدانی، فروغ. (1396)، "هنر ـ صنعت پارچه‌بافی در دوره شاه‌عباس صفوی (978 ـ 1038 هـ. ق")، مطالعات باستان‌شناسی، سال نهم. شماره 1: 151 ـ 165.
  • طالب‌پور، فریده. (1390)، «بررسی تطبیقی نقوش منسوجات هندی گورکانی با پارچه‌های صفوی»، نگره، سال ششم، شماره 17: 14 ـ 29.
  • طالب‌پور، فریده. (1393)، تاریخ پارچه و نساجی در ایران، تهران: الزهرا (س).
  • طالب‌پور، فریده. (1397)، "پارچه‌بافی در عصر صفوی: از منظر تاریخی، سبک‌ها و کارکردها"، مبانی نظری هنرهای تجسمی، شماره 6: 123 ـ 134.
  • فروزان تبار، حوریه. (1382)، "پارچه‌های صفوی"، هنر، شماره 56: 104 ـ 115.
  • فریه، ر. دبلیو.(1374)، هنرهای ایران، ترجمۀ پرویز مرزبان، تهران: فرزان.
  • فضل وزیری، شهره. (1390)، "لباس و پارچه صفویان به روایت نگارگری"، ماه هنر، شماره 159: 114 ـ 119.
  • فلسفی، نصرالله. (1342)، سیاست خارجی ایران در عصر صفویه، کتاب‌های جیبی، تهران: علمی فرهنگی.
  • قربانی، ملیحه و عزیزی، حسن. (1396)، "تأثیر نقاشان کاشانی بر پارچه‌های دوره صفوی"، کاشان شناسی، سال دوم، دوره 10: 122 ـ 138.
  • قمی، قاضی احمد. (1383)، خلاصه التواریخ. تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ دوم.
  • کری ولش، استوارت. (1389)، نقاشی ایرانی: نسخه نگاره‌های عهد صفوی، مترجم احمدرضا تقاء، تهران: فرهنگستان هنر.
  • کنبی، شیلا. (1384)، رضا عباسی اصلاح‌گر سرکش، ترجمه یعقوب آژند، تهران: فرهنگستان هنر.
  • مایدا، تادنوش. (1392)، شاهکارهای هنر ایران در مجموعه‌های لهستان، ترجمه داود طبایی و مهدی مقیسه، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن.
  • محمدحسن، زکی. (1363)، تاریخ صنایع ایران، ترجمه محمدعلی خلیلی، تهران: اقبال، چاپ دوم.
  • میژن، کاستن. (1315)، "پارچه‌های ایران"، مهر، سال چهارم، شماره 7: 729 ـ 733.

نعیمایی عالی، علی. (1402)، مصاحبه با عنوان «دستگاه و شیوه‌های بافت زری‌بافی» یادداشت 2.

  • هدایتی، سوده و شایسته‌فر، مهناز. (1390)، "تأثیر سبک نقاشان عهد صفوی بر طراحی پارچه‌های این دوره"، ماه هنر، شماره 14: 56 ـ 69.