نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی

2 استادیار موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران

چکیده

شیشه ماده‌ای منحصربه‌فرداست که توسط شیشه‌گر حیاتی مجدد بخشیده می‌شود. پیشینه شیشه‌گری درایران به هزاران سال قبل بر می‌گرددکه با ظهور اسلام وارد مرحله جدیدی شد. سده‌های سوم تا ششم ه.ق از مهمترین ادوار شیشه‌گری، عصر اسلامی به‌شمار می‌رود. پژوهش پیش‌رو به مطالعه تطبیقی و بررسی عطر‌دانهای شیشه‌ای دوران اسلامی با تکیه بر مطالعات اسنادی با رویکرد تاریخی به شیوه توصیفی- تحلیلی،در پی پاسخ به‌این پرسش که از لحاظ بصری دارای چه ویژگی‌های بوده و آیا متاثر از هنر قبل از اسلام است؟ تاثیرپذیری و تاثیرگذاری آن بر حکومت‌های همزمان و بعد از خود چگونه بوده است؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که این اشیاء به شدت تحت تاثیر هنر و فرهنگ دوره ساسانی و استفاده از جانوران مورد توجه آن زمان، از جمله عقرب، گربه، اسب و بدن و سر پرندگان بوده است.اشیاء براساس تخیل هنرمند ترکیب و ساخته شده است. به نظر می‌رسد هنرمندان آموزشهای تخصصی را از صنعتگران سوری که در سامرا تحت تسلط ساسانیان بود، دیده‌اند و همچنین آثار بدست آمده در دیگر مناطق جهان نشان می‌دهد هنرمندان ایرانی با خلق آثار رمزآلود و زیبا، صنعتگران و هنرمندان سوریه و عراق را تحت تاثیر قرار داده تا آنها نیز در سده‌های بعد مشابه آن را بسازند

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  • آرتور اپهام پوپ و فیلیس اکرمن. (1390)، سیری در هنر ایران: از دوران پیش ‌از تاریخ تا امروز: پیوست‌ها و تعلیقات (جلد 15)، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • آقاعلی گل، داود؛ سودایی، بیتا؛ خسروی، لیلا؛ کریمی، مینا. (1398)، «بررسی و مطالعه مصنوعات شیشه‌ای دوره ساسانی؛ نمونه مطالعاتی: شیشه‌های محوطه گنبد جهانگیر و (تپه) گوریه در استان ایلام با استفاده از روش میکروپیکسی»، پژوهه باستان‌سنجی، سال 5، شماره 2: 70-47.
  • بلخاری قهی، حسن؛ زمانی سعدآبادی، معصومه و اسدی، سمیه (1401) «مطالعه تکنیک‌های ساخت شیشه از دوران هخامنشی تا تیموری در ایران». هنرهای صناعی ایران، سال 5، شماره 2(شماره پیاپی 9): 167-178.
  • پراپ، ولادیمیر. (1368)، ریخت‌شناسی قصه‌های پریان، ترجمه: فریدون بدرقه، تهران: انتشارات توس، چاپ اول.
  • جانبازی، فاطمه و محمدزاده، مهناز. (1390)، «بررسی عطردان‌های شیشه‌ای ایران در دوران اسلامی»، بهار و تابستان، شماره 5:11-5.
  • حیدری نژاد، فرزانه؛ حسین آبادی،0 فرزانه؛ آویشی، حمیدرضا. (1399)، «ویژگی‌های بصری و تحلیل مفاهیم نقوش ماهی روی سفال‌های قبل از اسلام در ایران»، نگره، سال 15، شماره 55: 121- 137
  • خانپور، آرزو و کریمی، عباس. (1399)، «نوآوری‌های شیشه‌گری اسلامی در سده‌های پنجم و ششم هجری). هنرهای صناعی ایران، سال 3، شماره 2(شماره پیاپی 5): 109-120.
  • خانپور، آرزو؛ آشوری، محمدتقی. (1391)، «تلاش‌های دوران قاجار برای تولید شیشه در ایران». مطالعات تاریخ فرهنگی، پژوهش‌نامه انجمن ایرانی تاریخ، جلد 3، شماره 12: 53-82
  • دادور، ابوالقاسم و طاهری، محبوبه. (1395)، «اسطوره‌شناسی تصاویر انسان- حیوان (شیر، عقرب، گاو) در هنر ایران باستان و بین‌النهرین با تطبیق آراء ژرژ دومزیل». مجموعه آثار و مقالات برگزیده دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت.
  • زمانی سعدآبادی، معصومه و شمیلی، فرنوش (1399)، «ریخت‌شناسی قندیل‌های شیشه‌ای ایران در قرن سوم تا ششم هجری قمری» پیکره، سال 9، شماره 21: 1-10.
  • زمانی سعدآبادی، معصومه؛ شمیلی، فرنوش؛ حرمتی، حمیده. (1399)، «ریخت‌شناسی صراحی‌های شیشه‌ای ایران در سده‌های 5 و 6 ه. ق». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، دوره 25، شماره 40: 76-65
  • سرامی، قدمعلی. (1368)، از رنگ گل تا رنج خار (شکل شناسی قصه‌های شاهنامه)، تهران: علمی و فرهنگی.
  • سودآور، ابوالعلا. (1384). فره ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، تهران: نشر نی.
  • شیشه‌گر، آرمان. (1382)، «صنعت ساخت آبگینه در دوره سلجوقی و معرفی چند نمونه آن». فصلنامه موزه‌ها. شماره. 37:24-29.
  • صالح‌وند، نوید. (1395)، تاریخچه شیشه و شیشه‌گری (ظروف شیشه‌ای دوره اشکانی، مجموعه موزه ملی و موزه رضا عباسی). تهران: انتشارات سمیرا.
  • اکبرزاده کرد،علی و مهینی، هلن. (1373)، شیشه مجموعه مرز بازرگان. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
  • فاتحی، الهه؛ شهرامی، فاطمه سادات؛ خاوری خراسانی، زهرا؛ لعل خاکپور، ناهید. (1396)، «مطالعه تطبیقی نماد بز کوهی در سفالینه‌های سیلک و شوش»، اولین کنفرانس ملی نماد شناسی در هنر ایران با محوریت هنرهای بومی.
  • فوکایی، شینجی. (1371). شیشه ایرانی. ترجمه آرمان شیشه‌گر. تهران: انتشارات میراث فرهنگی.
  • کروگر، نیس. (1401)، نیشابور شیشه اوایل دوره اسلامی، ترجمه: هادی کیائیان، مشهد: انتشارات مرندیز، چاپ اول
  • گلدشتاین، سیدنی‌ام (1387). کارهای شیشه، جلد دهم از گزیده دوازده جلدی، گردآوری د.خلیلی، ناصر، مترجمین: سودابه، رفیعی سخایی و غلامحسین، علی مازندانی، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
  • مبینی، مهتاب. (1394)، «نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی (با تأکید بر نقوش برجسته، فلزکاری و گچ‌بری)». جلوه هنر، سال 7، شماره 2(شماره پیاپی 4): 45-64
  • محمد زاده میانجی، مهناز و چنانه، مهسا. (1393)، «مطالعة شکل و روش ساخت آثار آبگینة جرجان، سدة سوم تا ششم هجری». جلوه هنر، سال 6، شماره 1: 81-65
  • محمدی، پریسا و حسینی، سید رضا. (1400)، «مطالعه تحلیلی نقوش جانوری در تزئینات آبگینه فاطمیان مصر»، رهپویه هنرهای صناعی، سال 1، شماره 2(شماره پیاپی 2): 39-49

یاوری، حسین. (1390)، شیشه‌گری دستی در ایران، تهران: انتشارات سوره مهر.