مخاطرات طبیعی از جمله سیل یکی از مشکلات اساسی سکونتگاههای روستایی ایران می باشد. دانش بومی مقابله با سیل و همزیستی با آن از دیرباز در ایران وجود داشته است. در این پژوهش با بررسی روشهای بومی مقابله و بهرهبرداری از منابع آبی سیل و مقایسه آن با روشهای نوین در منطقه دشتیاری و چابهار کارایی روشهای بومی ارزیابی شده است. بررسیها از طریق مطالعات کتابخانهای، گفتگو با افراد محلی، مشاهدات میدانی و تحلیل دادهها صورت گرفته است. در این مناطق دانش بومی از طریق احداث سازههای دگار و هوتک به منظور بهرهبرداری و احداث سازه تنپک به منظور مقابله با سیل و کاهش آسیبپذیری منازل مسکونی مورد استفاده قرار میگیرد. این سازهها عملکرد مشابه چکدمها، سازههای پخش سیلاب و سدها و ساخت براساس کدارتفاعی به منظور کاهش آسیبپذیری میباشد. با توجه به بررسیها و نتایج آن عملکرد سازههای مبتنی بر دانش بومی در منطقه مورد مطالعه مناسبتر بوده و از بین آنها ساخت و ساز برروی تنپکها برای منازل مسکونی ایمنی در برابر آبگرفتگی سیلاب ایجاد نموده است. هوتکها نیز بعنوان منبع ذخیره آب سیلاب و گاهاً تنها منبع آبی روستاها، بدلیل نبود شبکه آبرسانی نوین در برخی روستاها، کارکرد بسیار مناسبی در منطقه داشته است.
آنی زاده، علی. (1398). «دانش بومی پیرامون پیشبینی، پیشگیری و مهار سیل»، فرهنگ مردم ایران، دوره 17، شماره 59: 15-35.
امامی، کامران؛ برخوردار، مهرداد؛ بهنیا، عبدالکریم؛ چاوشیان، سید علی؛ حیدری، علی؛ منتظرکلاته، علیاصغر و سادات میریی، محمدحسین. (1379). «راهنمای روشهای غیرسازهای مدیریت سیلاب». کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، چاپ اول.
بوذرجمهری، خدیجه و جوانشیری، مهدی. (1393). «شناخت دانش بومی و کاربرد آن در مدیریت بحران روستایی با تأکید بر خشکسالی، سیل و زلزله در بخش جلگه زوزن شهرستان خواف»، دومین همایش توسعه روستایی، مشهد. ایران.
پاپ زن، عبدالحمید؛ حسینی، محمود؛ ازکیا، مصطفی و عمادی، محمدحسین. (1382). «استراتژی برتر برای توسعه روستایی: علمی کردن دانش بومی و بومی کردن دانش علمی»، مجموعه مقالات کنگره توسعه روستایی، چالشها و چشماندازها. مؤسسه توسعه روستایی ایران. تهران.
پورمحمد، بهزاد. (1389). همزیستی با زلزله. تهران: مبنای خرد، چاپ اول.
حسینی مرندی، حمید و خوبفکر برآبادی، حبیباله. (1384). «شناسایی، مطالعه و ارزیابی روشهای سنتی بهرهبرداری از سیلاب در سیستان و بلوچستان، گزارش نهایی طرح تحقیقاتی»، تهران: مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری.
خوبفکر برآبادی، حبیبالله؛ حسینی مرندی، حمید و عرب خدری، محمود. (1398). «سامانههای بومی و سنتی استحصال آب باران در بلوچستان ایران»، دو فصلنامه دانشهای بومی ایران، دوره 6، شماره 12: 307-331.
خلیفهزاده و همکاران. (1402). هوتک آبانباری مناسب برای تأمین آب عملیات نهالکاری در مراتع جنوب کشور، انتشارات نشر آموزش کشاورزی- دفتر شبکه دانش و رسانههای ترویجی، تهران.
خوشفر، غلامرضا؛ حیدری نژاد چاورچی، زهرا؛ موسیزاده، حسین و خداداد، مهدی. (1394). «بررسی تطبیقی دانش بومی و رسمی در کاهش آسیبهای محیطی روستاها (مطالعه موردی: دهستان کنگور، شهرستان کلاله)»، کنگره پیشگامان پیشرفت.
شمس، مجید و صارمی، اسماعیل. (1389). «مدیریت بحران و نقش برنامهریزی شهری در کاهش بلایای طبیعی مطالعه موردی زلزله بروجرد»، همایش ملی فضای جغرافیایی، رویکرد آمایشی، مدیریت محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر.
شهبازی مریم؛ کرمانشاهانی، شکوه؛ احمدی، حامد؛ جمشیدی، محبوبه؛ کاکوند، پوریا و رضایی، حمیدرضا. (1399) «دانش بومی مدیریت و مهار سیلاب در باغستان سنتی قزوین: سزاوار نگاهی نو در زمینه حفاظت و احیا»، سامانههای سطوح آبگیر باران. دوره 8، شماره 1: ۱-۱۲
طهماسبی، رمضان. (1385). جمعآوری آب باران، انتشارات موسسه آموزش عالی علمی- کاربردی تهران، تهران، ص 19.
عزمی، آئیژ؛ میرزایی قلعه، فرزاد و درویشی، سبا. (1394). «جایگاه دانش بومی در مدیریت مخاطرات طبیعی در روستاها (مطالعه موردی: دهستان شیزر, شهرستان هرسین)»، جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره 4، شماره 13: 23-39.
محمدخان، شیرین و نرماشیری، فاطمه و اعتمادی، پگاه، (1390). «روشهای سنتی تأمین آب جهت خودکفایی کشاورزی از طریق سامانههای دگار و هوتک (مطالعه موردی: منطقه دشتیاری- سیستان و بلوچستان)»، همایش بینالمللی دانش سنتی مدیریت منابع آب، یزد.
مهندسین مشاور پارس کنسولت. (1352). شناسایی منابع آبوخاک منطقه باهوکلات، ربچ و حوزه رودخانههای بنت وکاش، گزارش نهایی، شرکت سهامی سازمان آب منطقهای جنوب شرق.
وزین، نرگس. (1386). «نقش دانش بومی در کاهش آسیبهای محیطی به نواحی روستایی»، مجله رشد آموزش جغرافیا. دوره 21، شماره 79: 30-37.
صبوری,سعیدمحمد و گرکانی,سیدامیرحسین . (1404). راهکارهای بومی مقابله با سیل و بهره برداری از سیلاب در شهرستان چابهار و دشتیاری. دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 12(23), 109-140. doi: 10.22054/qjik.2025.78052.1410
MLA
صبوری,سعیدمحمد , و گرکانی,سیدامیرحسین . "راهکارهای بومی مقابله با سیل و بهره برداری از سیلاب در شهرستان چابهار و دشتیاری", دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 12, 23, 1404, 109-140. doi: 10.22054/qjik.2025.78052.1410
HARVARD
صبوری سعیدمحمد, گرکانی سیدامیرحسین. (1404). 'راهکارهای بومی مقابله با سیل و بهره برداری از سیلاب در شهرستان چابهار و دشتیاری', دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 12(23), pp. 109-140. doi: 10.22054/qjik.2025.78052.1410
CHICAGO
سعیدمحمد صبوری و سیدامیرحسین گرکانی, "راهکارهای بومی مقابله با سیل و بهره برداری از سیلاب در شهرستان چابهار و دشتیاری," دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 12 23 (1404): 109-140, doi: 10.22054/qjik.2025.78052.1410
VANCOUVER
صبوری سعیدمحمد, گرکانی سیدامیرحسین. راهکارهای بومی مقابله با سیل و بهره برداری از سیلاب در شهرستان چابهار و دشتیاری. 4ed2ec2ac6bbb81. 1404;12(23):109-140. doi: 10.22054/qjik.2025.78052.1410
