حمایت از دانش سنتی در حقوق ایرانی اسلامی (با الهام از قواعد سازمان جهانی مالکیت فکری و موافقتنامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه اصفهان

چکیده
دانش سنتی گونه‌ای از علم و تجربه است که پس از سال‌ها تجربه‌اندوزی جوامع بومی و محلی در مناطق جغرافیایی معین حاصل‌شده است. با گسترش روز افزون مبادلات تجاری در عرصه بین المللی ضرورت حمایت از این دانش که حاصل دسترنج نسل‌های متمادی جوامع محلی‌و‌بومی است بیش ازپیش احساس می‌شود. با توجه به اهمیت حمایت از دانش سنتی، برخی ازکشورها (خصوصاً کشورهایی که منابع غنی دانش سنتی را در اختیار دارند)درحقوق داخلی خود اقدام به وضع قوانین‌و‌مقررات مربوط به‌حفاظت از دانش سنتی نموده‌اند. در کشور ما نیز با ایجاد شورای سیاستگزاری حقوق مالکیت فکری اقداماتی در زمینه ارتقاء حقوق مالکیت فکری ایجاد شده است. دانش سنتی کشور ما خصوصاً با توجه به تمدن کهن و گستره وسیع کشور نیازمند توجه جدی است و با توجه به ماهیت و ویژگی خاص دانش سنتی و قابلیت های حقوق مالکیت فکری ایران طراحی و ایجاد نظام خاص حمایت از دانش سنتی از ضرورت های جدی نظام حقوقی ایران است. در این پژوهش ضرورت و ویژگی های این نظام حمایتی مورد مطالعه قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

الف) قوانین و مقررات
-   قانون حمایت از حقوق مؤلفان مصنفان و هنرمندان مصوب سال 1348 و آیین‌نامه اجرایی آن
-   ماده 2 آیین‌نامه اجرایی ماده 21 قانون حمایت از حقوق مؤلفان مصنفان و هنرمندان
-   قانون بودجه سال 1372- بند ب تبصره 29
-   قانون الحاق دولت ایران به کنوانسیون سازمان ملل برای بیابان‌زدایی مصوب 1375
-   قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون تنوع زیستی مصوب 1375
-   ماده 13 قانون موافقت‌نامه همکاری‌های تجاری بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری اسلامی بوسنی و هرزگوین مصوب 1376
-   بند د ماده 1 قانون موافقت‌نامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه‌گذاری بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت پاکستان مصوب سال 1376
-   قانون برنامه چهارم توسعه مصوب 1379، (ماده 109)
-   قانون بودجه سال 1381- بند ل تبصره 17
-   قانون حمایت از نشانه‌های جغرافیایی مصوب 1383
-   آیین‌نامه نحوه فعالیت‌های مشخص به منظور تأسیس و توسعه کریدورهای علم و فناوری کشور مصوب 1384
-   قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به معاهده بین‌المللی ذخایر ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی مصوب 1384
-   قانون برنامه ششم توسعه مصوب 1396 (تبصره 2 ماده 64)

-   قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به موافقت‌نامه‌های نیس و لوکارنو مصوب 1396

 
ب) منابع فارسی
-   بیهقی، حسینقلی. (1365)، پژوهش و بررسی فرهنگ‌عامه ایران، مشهد: اداره موزه‌های آستان قدس رضوی.
-   توکل، زهرا و بزرگی، وحید. (1395)، «دانش سنتی از دیدگاه فلسفه علم و ضرورت حمایت حقوقی از آن»، مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، دوره دوم، شماره 10: 30-15.
-   زاهدی، مهدی و غلام دخت، سمیرا. (1390)، «حمایت از دانش سنتی تحت نظام نشانه‌های جغرافیایی»، فصلنامه پژوهش حقوق، سال سیزدهم، شماره 34: 141-164.
-   زاهدی، مهدی و محمدی، عمید. (1394)، «چالش‌های حمایت از نشانه‌های جغرافیایی در حقوق ایران، چالش‌ها و فرصت‌ها»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 69: 67-96.
-   حبیبا، سعید. (1386)، «چالش‌های جدید حقوق مالکیت فکری»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 37، شماره 4: 37-64.
-   حبیبا، سعید و معتمدی، غلامحسین. (1385)، «حمایت از دانش سنتی به‌عنوان یکی از اجزای مالکیت فکری»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 72: 123-162.
-   حیدری، عباس و معتمدی، غلامرضا (1393)، «جایگاه قلمرو دانش سنتی در نظام مالکیت فکری»، تهران، انتشارات هوشمند تدبیر، چاپ اول.
-   جمعی از نویسندگان. (1396)، ویژه‌نامه هفتمین همایش ملی حقوق مالکیت فکری ایران.
-   ساعد وکیل، امیر. (1388)، «حمایت از مالکیت فکری در سازمان جهانی تجارت و حقوق ایران»، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول.
-   سالمی قمصری، مرتضی. (1387)، «دانش بومی بهداشت خاک و توان‌بخشی زمین در ایران، نقدی بر کتاب کشتکاری و فرهنگ»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 40: 117-139.
-   شهاب‌الدین، علی؛ عزیزی، ناصر و مؤمنی راد، احمد. (1392)، «حمایت از تنوع زیستی و دانش سنتی در نظام جهانی مالکیت فکری»، مجله حقوقی بین‌المللی، شماره 49: 45-72.
-   غلام دخت، سمیرا و زاهدی، مهدی. (1392)، «بررسی ایجاد بستر مناسب حمایت از طب سنتی در نظام حقوق مالکیت فکری»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 24: 101-138.
-   فتحی زاده، امیر هوشنگ و رجبی خاصوان، جلال. (1393)، «حمایت از دانش سنتی در پرتو مقررات موافقت‌نامه تریپس در سازمان جهانی تجارت»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، شماره 71: 181-208.
-   فرهادی، مرتضی. (1382)، کشتکاری و فرهنگ، شیوه‌های سنتی بهورزی و بهداری و توان بخشی زمین در ایران، تهران: موسسه پژوهشهای برنامه‌ریزی و اقتصاد، تهران.
-   فرهادی، مرتضی (1385)، در کتاب فرهنگ یاریگری در ایران، جلد اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول.
-   منتصری، لیلا؛ زنگنه اسدی، محمدعلی و امیر احمدی، ابوالقاسم (1394)، «دانش بومی کاربرد عوارض ژئومورفولوژی (آب رنگ کردن) و نقش آن در حفظ آب‌وخاک»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 30، شماره 4: 150-167.