نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• طاهره میرزائی ¹
• محمد علی طالبی ²

¹ استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

² استادیار گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نورتهران ایران

چکیده

ادبیات عامه هر سرزمین، بستری مناسب برای بازتاب موضوعات اجتماعی و فرهنگی آن است که در قالب مَثَل‌ها و کنایات و ترانه‌ها و ... ارائه می‌شود. بخش زیادی از عناصر ادبیات عامۀ خراسان، به بازتاب موضوع «یاریگری» و همسویی کوشش‌های چندنفره برای تحقق هدفی خاص، مربوط است که به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی دشوار منطقه و فرهنگ یاری‌دوست و برادرانۀ اسلامی و ایرانی، نقشی مهم در بقای زندگی اجتماعی روستاییان و عشایر این خطّه داشته است و به عنوان یکی از ریشه‌دارترین مؤلفه‌های فرهنگ بومی در بسیاری از جنبه‌های زندگی اجتماعی، دیده می‌شود. پژوهش حاضر که با هدف بازشناسی فرهنگی دانش بومی در منطقۀ جنوب خراسان، برپایۀ ادبیات عامه و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است در پی آن است که با رویکردی مردم‌شناختی، ضمن توجه به تجربۀ زیستۀ مردم این دیار، زوایایی از فرهنگ تعاون و یاوری را در میان مردم جنوب خراسان بررسی کند و بازتاب آن را در سنّت گفتاری این دیار، نشان دهد. برآیند تحقیق نشان می‌دهد که دیگریاری در حوزه‌های باغداری، روابط اجتماعی، جریان داشته و به صورت آیین‌های گوناگون همچون «سرمردی»، «خداقوتی»، «کاکل گندم» و اجرا می‌شده و توجه به آن در ضرب‌المثل‌ها، تعابیر کنایی، کارآواها و حتی لالایی‌ها ... مشهود است.

کلیدواژه‌ها

• ادبیات عامه
• یاریگری
• خراسان جنوبی
• مَثَل‌ها
• کارآواها

موضوعات

• دانش بومی